Sau một lần sai, người ta thường thay đổi cách nhìn về rủi ro.
Không còn hào hứng với những lời hứa, không còn tin vào cảm giác “lần này chắc khác”. Thay vào đó là một trạng thái lặng lẽ hơn: cân nhắc lâu, hỏi nhiều, và đôi khi… không dám quyết.
Điều họ đang tìm kiếm, dù chính họ cũng chưa gọi tên được, không phải là sự may mắn.
Đó là một hệ tiêu chuẩn đủ rõ để họ không phải đánh cược thêm lần nào nữa.
Khi niềm tin vỡ, cảm xúc không còn là la bàn
Trước khi từng sai, nhiều người ra quyết định bằng cảm xúc. Không hẳn là bốc đồng, mà là tin vào trực giác, vào trải nghiệm, vào cảm giác “mình hiểu rồi”. Cách đó có thể hiệu quả trong một số giai đoạn, nhưng khi thị trường, hoàn cảnh hoặc điều kiện thay đổi, cảm xúc trở thành con dao hai lưỡi.
Sau một cú vấp, cảm xúc không còn giúp họ tự tin. Nó khiến họ hoài nghi. Và khi không có một hệ tiêu chuẩn rõ ràng để bám vào, mỗi quyết định đều trở thành một cuộc đấu tranh nội tâm.
Người từng sai không thiếu thông tin. Họ thiếu một khung kỷ luật đủ chặt để không bị cuốn theo chính cảm xúc của mình.
Kỷ luật không phải để siết chặt, mà để bảo vệ
Khi nhắc đến kỷ luật, nhiều người nghĩ đến sự cứng nhắc, áp đặt, hoặc gò bó. Nhưng trong những lĩnh vực liên quan trực tiếp đến con người, kỷ luật tồn tại với một mục đích khác: bảo vệ.
Bảo vệ người đối diện khỏi những quyết định vội vàng.
Bảo vệ người làm nghề khỏi sự chủ quan của chính mình.
Và bảo vệ kết quả dài hạn khỏi những cái lợi ngắn hạn.
Kỷ luật không tước đi sự linh hoạt. Nó đặt ra ranh giới để sự linh hoạt không trở thành tùy tiện.
Một lát cắt từ cách bác sĩ Yến đặt tiêu chuẩn cho chính mình
Trong công việc chuyên môn, bác sĩ Lê Thị Yến nổi tiếng là người không dễ thỏa hiệp với tiêu chuẩn thấp. Không phải vì cầu toàn vô nghĩa, mà vì bà hiểu rất rõ: trong y khoa, sai số nhỏ hôm nay có thể trở thành hậu quả lớn ngày mai.
Mỗi kế hoạch điều trị đều phải trả lời được những câu hỏi rất cụ thể.
Vì sao chọn hướng này?
Có rủi ro nào tiềm ẩn không?
Giải pháp này ảnh hưởng gì đến sinh học, chức năng và cuộc sống lâu dài của bệnh nhân?
Nếu chưa trả lời được, kế hoạch đó chưa được phép bắt đầu.
Tiêu chuẩn ấy không chỉ áp dụng cho người khác, mà trước hết là áp dụng cho chính bản thân bà. Và chính điều đó tạo ra một cảm giác rất đặc biệt cho người đối diện: cảm giác được bảo vệ bởi một hệ thống, không phải bởi lời hứa cá nhân.
Người từng sai rất sợ sự mơ hồ
Một điều ít ai nói ra: người từng mất niềm tin thường sợ nhất sự mơ hồ. Họ không sợ khó. Họ sợ không rõ ràng.
Họ đã từng nghe những câu nói kiểu “cứ làm đi rồi tính”, “trường hợp này thường ổn”, “đa số là như vậy”. Những câu nói ấy, khi mọi thứ thuận lợi, nghe rất hợp lý. Nhưng khi vấn đề phát sinh, chúng trở nên vô nghĩa.
Sau đó, họ bắt đầu đặt ra một yêu cầu rất khác: mọi thứ phải có tiêu chí. Phải có lý do. Và phải có phương án cho tình huống xấu nhất.
Đó không phải là sự bi quan. Đó là dấu hiệu của một người đã trưởng thành sau sai lầm.
Tiêu chuẩn cao là cách duy nhất để không phải dựa vào may rủi
May mắn là thứ không thể kiểm soát. Cảm xúc cũng vậy. Thứ duy nhất có thể kiểm soát là quy trình và tiêu chuẩn.
Khi một người làm nghề đặt ra tiêu chuẩn cao cho chính mình, họ đang giảm tối đa vai trò của may rủi trong quyết định. Họ không kỳ vọng mọi thứ sẽ diễn ra hoàn hảo. Họ chuẩn bị cho khả năng mọi thứ không hoàn hảo.
Và chính sự chuẩn bị đó tạo ra sự an tâm cho người đối diện. Không phải vì kết quả chắc chắn tốt, mà vì nếu có vấn đề, nó đã nằm trong dự tính.
Người từng sai cần một khung kiểm tra, không phải lời trấn an
Sau một lần sai, lời trấn an không còn tác dụng lâu dài. Nó chỉ làm dịu cảm xúc trong chốc lát. Điều người ta cần là một khung kiểm tra đủ rõ để tự mình đánh giá.
Khung đó trả lời những câu hỏi rất thực tế:
-
Điều này có phù hợp với tình trạng hiện tại của tôi không?
-
Rủi ro lớn nhất nằm ở đâu?
-
Nếu tình huống xấu xảy ra, tôi có kiểm soát được không?
Khi có khung kiểm tra, người từng sai bắt đầu lấy lại cảm giác chủ động. Họ không còn bị kéo đi bởi người khác. Họ đang đi cùng, với sự tỉnh táo cao hơn trước đây.
Kỷ luật tạo ra sự bình tĩnh
Một lợi ích lớn của kỷ luật là nó giúp con người bình tĩnh hơn khi ra quyết định. Thay vì hỏi “mình có nên làm không”, người ta hỏi “điều này có đạt tiêu chuẩn của mình không”.
Câu hỏi thứ hai không mang nhiều cảm xúc. Nó mang tính đánh giá. Và chính sự thay đổi đó giúp người từng sai không bị cuốn trở lại vòng xoáy cũ.
Bình tĩnh không đến từ việc không có rủi ro. Bình tĩnh đến từ việc biết rõ mình đang đối diện với rủi ro gì.
Tiêu chuẩn cao không dành cho số đông
Không phải ai cũng sẵn sàng đi theo những tiêu chuẩn cao. Bởi tiêu chuẩn cao đòi hỏi nhiều thời gian hơn, nhiều suy nghĩ hơn và nhiều kiên nhẫn hơn.
Nhưng người từng mất niềm tin thường không còn vội. Họ sẵn sàng đi chậm, miễn là không phải trả giá thêm lần nữa. Với họ, tiêu chuẩn cao không phải là gánh nặng. Nó là chiếc lan can bảo vệ.
Và khi họ gặp được một người làm nghề cũng coi trọng tiêu chuẩn như vậy, một cảm giác quen thuộc xuất hiện: mình không phải là người duy nhất khó tính.
Khi kỷ luật trở thành điểm tựa cho niềm tin mới
Niềm tin mới không giống niềm tin cũ. Nó không dựa trên cảm xúc hay sự hưng phấn. Nó dựa trên sự rõ ràng, nhất quán và khả năng kiểm soát.
Kỷ luật và tiêu chuẩn cao tạo ra một môi trường nơi niềm tin có thể hình thành lại, chậm rãi nhưng vững chắc. Người từng sai bắt đầu tin không phải vì nghe thuyết phục, mà vì thấy mọi thứ được đặt trên một nền tảng hợp lý.
Họ không còn cần ai “bảo đảm”. Họ chỉ cần biết rằng mình đang đi trong một hệ thống có nguyên tắc.
Lời kết – dành cho người đang tìm lại điểm tựa
Nếu bạn đã từng mất niềm tin, có thể bạn không cần thêm động lực. Bạn cần một hệ tiêu chuẩn đủ rõ để không phải tự trách mình thêm lần nữa.
Kỷ luật không làm cuộc sống nặng nề hơn. Nó làm cho những quyết định trở nên nhẹ hơn, vì bạn không phải đánh cược bằng cảm xúc.
Và đôi khi, chỉ cần gặp được một người làm nghề nghiêm túc với tiêu chuẩn của chính họ, bạn đã có thêm một lý do để tin rằng: lần này, mình đang đi trên nền tảng vững hơn trước.