Có một câu tôi đọc được trong phần bình luận, và sau đó còn gặp lại ở nhiều người khác nữa.
Có một tỷ, vay hai tỷ mua mảnh đất ba tỷ. Ba năm sau, đất là của ngân hàng.
Người viết câu đó không tính toán gì cả. Họ chỉ kể lại một chuyện họ đã thấy ở đâu đó. Mà câu kể vo lại được như thế thì thường là câu đã đúng với nhiều người.
Tôi muốn bóc câu ấy ra bằng số, vì đằng sau nó có một cơ chế rất rõ. Và cơ chế đó không nằm ở chỗ đất nền xấu hơn nhà ở.
Vay mua đất nền rủi ro hơn ở chỗ nào
Vay mua đất nền rủi ro hơn vay mua nhà ở vì lô đất mỗi tháng không tự sinh ra đồng nào, nên toàn bộ tiền lãi phải lấy từ thu nhập đi làm. Căn nhà ở được hoặc cho thuê được thì có một phần tiền lãi do chính nó trả. Khác biệt nằm ở dòng tiền mỗi tháng, không nằm ở chất lượng tài sản.
Nói gọn một câu: món nào không tự trả nổi lãi cho chính nó thì người trả lãi là anh chị, bằng tiền đi làm.

Hai khoản vay giống nhau, hai số phận khác nhau
Đặt hai người cạnh nhau cho dễ thấy.
Người thứ nhất vay hai tỷ mua một lô đất nền ở tỉnh. Mỗi tháng lô đất đó sinh ra không đồng nào. Không ai thuê một lô đất trống để ở. Cho thuê làm bãi hay làm kho thì có, nhưng số tiền ấy nhỏ và không phải lô nào cũng thuê được.
Người thứ hai vay hai tỷ mua một căn nhà có người thuê. Mỗi tháng căn nhà đó trả về một khoản. Khoản đó không chắc đủ tiền lãi, nhưng nó có.
Cùng mức lãi, cùng số tiền vay, cùng một ngân hàng. Chênh nhau đúng một chỗ: tiền lãi tháng nào cũng phải đi ra, mà chỉ một trong hai món có đóng góp vào đó.
Người thứ nhất gánh toàn bộ bằng thu nhập của mình. Người thứ hai gánh phần còn lại.
Chỗ này phải nói cho rõ để không bị hiểu lệch. Tiền thuê không phải phần lời. Nó là bằng chứng có người cần chỗ đó thật. Phần lời nằm ở giá vốn, và giá vốn chỉ tăng khi mua đúng chỗ đúng lúc. Tiền thuê trong bài này chỉ làm một việc: đỡ bớt tiền lãi mỗi tháng.
Cách đi ngược về bảng lương người thuê để biết một căn thuê được bao nhiêu, tôi để riêng ở bài tiền thuê có trả nổi tiền vay không.
Ô phải ghi số không
Trong bộ câu hỏi tôi dùng với người đang tính vay, có một ô như thế này.
Món mới mỗi tháng tự sinh ra bao nhiêu tiền. Ghi số tiền thuê ròng, kèm tên người thuê, kèm ngày bắt đầu.
Và có một luật đi kèm ô đó. Chưa có hợp đồng thuê thì ghi số không. Không ghi số kỳ vọng.
Nghe thì khắt khe. Nhưng đây là chỗ hay sai nhất, nên tôi giữ nó cứng.
Người mua đất nền thường điền vào ô ấy một con số trong đầu. Kiểu như ba năm nữa khu này có dân thì cho thuê được chục triệu. Con số đó có thể đúng. Nhưng nó không trả tiền lãi của tháng này, cũng không trả tiền lãi của hai mươi bốn tháng tới.
Ngân hàng thì không chờ tới lúc khu đó có dân.
Nên với một lô đất nền, ô này gần như luôn bằng không. Và đó không phải lỗi của lô đất. Đó là bản chất của loại hàng.
Rồi làm một phép trừ
Có ba số đặt lên một hàng.
Số một: tiền phải trả mỗi tháng. Ghi hai dòng riêng, một dòng tiền lãi và một dòng tiền gốc. Cấm gộp lại thành một con số, vì gộp lại là tự làm nhẹ con số cho mình nghe đỡ sợ.
Số hai: tiền món mới tự sinh ra mỗi tháng. Với lô đất nền thì thường là không.
Số ba: thu nhập ròng của nhà mình mỗi tháng, đã trừ hết chi phí sống.
Trừ ra. Số dương thì mỗi tháng nhà mình hụt đúng chừng ấy.
Tôi kể một ca để anh chị tự trừ. Trong một buổi tư vấn công khai giữa năm nay, một gia đình người Việt đang sống ở Nhật Bản đưa ra hai con số của họ. Thu nhập cả nhà, đã trừ hết chi phí, một trăm năm mươi triệu một tháng. Tiền lãi phải trả, một trăm bảy mươi triệu một tháng.
Hai số đó, anh chị trừ hộ tôi.
Và ba thứ không được dùng để bù vào chỗ hụt: kỳ vọng tăng giá, câu đến lúc đó bán món cũ, và chuyện vay thêm một ít nữa để trả lãi. Thứ mình kiểm soát được chỉ có dòng tiền và thu nhập chủ động của mình.
Phép trừ đầy đủ tôi viết ở bài vay bao nhiêu thì vẫn sống bình thường.
Còn một tầng nữa: đường ra của đất nền dài hơn
Phép trừ ở trên nói về tiền mỗi tháng. Tầng thứ hai nói về ngày mình cần tiền.
Ai cũng tính là tới lúc căng thì bán. Nên phải biết trước bán cho ai.
Một căn nhà trong khu có dân thì có hai lớp người mua. Lớp thứ nhất là người mua để ở. Lớp thứ hai là người mua để đầu tư. Lớp người ở thật là lớp đông hơn và ít kén thời điểm hơn.
Một lô đất nền ở khu chưa có dân thì chỉ còn đúng một lớp: người mua để đầu tư. Mà người mua để đầu tư chỉ xuất hiện khi thị trường đang lên.
Bất động sản chỉ dễ bán khi thị trường nó sốt thôi. Và lần sốt đó, ba đến năm năm, thậm chí mười năm mới có một lần.
Nên câu hỏi thật không phải bán được bao nhiêu. Câu hỏi thật là lúc anh chị cần tiền, nó có trùng vào lần sốt đó không.
Hạ giá cũng không gỡ được chỗ này. Người mua không so lô của anh chị với lô bên cạnh. Họ so với quyển sổ tiết kiệm của họ. Hạ giá không chạm được vào phép so đó. Cách ước lượng giá bán lại thì tôi viết ở bài căn cứ nào để ước lượng giá bán lại.
Một người đã gạt một lô bốn tỷ, và gạt vì đúng lý do
Anh Lâm ngồi với tôi một buổi để xem lại mấy phương án.
Trong danh sách của anh có một lô đất gần Sài Gòn, tầm bốn đến năm tỷ. Lô đó đẹp, anh thích. Rồi anh tự gạt nó ra, và câu anh nói là mình phải vay ngân hàng.
Anh không nói lô đó xấu. Anh không nói giá cao. Anh chỉ nhìn ra một chuyện: để chạm vào lô đó, anh phải cõng một khoản vay mà lô đó không trả lại cho anh đồng nào.
Cũng buổi đó, một căn khác trong danh sách lại được anh để ý vì nó có gói hỗ trợ lãi suất không phần trăm mười tám tháng. Anh gọi đó là điểm cộng lớn nhất của căn.
Hai cách đọc trong cùng một con người, cách nhau có mấy phút. Chỗ anh gạt lô đất thì anh đọc bằng dòng tiền. Chỗ anh thích căn kia thì anh đọc bằng khúc dễ của hợp đồng. Khúc dễ ấy đếm bằng tháng, còn khoản vay đếm bằng năm. Cơ chế của gói không phần trăm tôi bóc riêng ở bài ân hạn gốc và cái bẫy nằm ở đâu.
Tôi kể ca này ra không phải để nói anh Lâm giỏi. Tôi kể vì anh đã tự làm đúng một nửa việc mà không cần ai dạy, và nửa còn lại thì ai cũng dễ hụt.
Cách tôi ngồi cùng người mua ở chỗ này, tôi để ở trang Trần Quốc Hoàn là ai.
Khi nào vay mua đất nền vẫn đi được
Tôi không nói vay mua đất nền là sai. Tôi nói phải biết ai đang trả tiền lãi.
Khi khoản vay nhỏ so với thu nhập ròng, và nhà mình chịu được nó trong hai năm giá đứng im. Hai năm phẳng không phải kịch bản thảm họa, nó là chuyện thường của bất động sản. Tính nổi con số của hai năm đó thì mới gọi là đã tính.
Khi có một món khác trong tay bán được tự do. Sổ trong tay mình, không cắm ngân hàng, không cho ai mượn, không tranh chấp, không dính quy hoạch. Đếm xem có mấy món như vậy trên tổng số món đang cầm. Ra con số không thì chưa nên vay thêm, dù phép trừ ở trên đã qua.
Khi lô đất mua để sắp xếp một việc cụ thể của mình, chẳng hạn ghép mặt bằng cho chỗ làm ăn. Lúc ấy phần đóng góp của nó không phải tiền thuê mà là phần việc làm ăn tăng thêm. Đây là chỗ cách đo bằng tiền thuê không dùng được, và tôi nói thẳng là chỗ đó tôi còn chưa có cách chấm gọn.
Còn khi nào thì chưa nên. Khi ô tiền món tự sinh ra bằng không mà phép trừ vẫn dương. Khi kế hoạch trả nợ dựa vào chuyện bán được lô đó đúng lúc. Khi không món nào trong tay bán được tự do.
Nói cho rõ thêm: phép trừ qua được không có nghĩa là nên mua. Nó chỉ nói rằng chỗ dòng tiền mỗi tháng đã không còn mù. Lô đó đáng mua hay không còn phải soi tiếp pháp lý, người mua lại và chu kỳ của vùng. Chuyện phân biệt đất nền dự án với đất thổ cư dân thì ở bài đất nền và đất thổ cư đừng nhầm hai loại.
Mức lãi điều hành và số liệu chính thức, anh chị tra ở trang Ngân hàng Nhà nước Việt Nam để có một mốc đối chiếu bên ngoài.
Ba câu mang đi hỏi
1. “Lô này mỗi tháng có ai trả tôi đồng nào không, và trả bằng hợp đồng gì?” 2. “Từ tháng nào tiền lãi của tôi đổi số, và tháng đó tôi trả bao nhiêu một tháng?” 3. “Nếu ba năm nữa tôi cần bán, người mua lại của lô này là ai?”
Ba câu này còn đo luôn người trả lời. Ai đưa được cả ba bằng giấy thì đáng nói tiếp.
Câu hỏi thường gặp
Vay mua đất nền có rủi ro hơn vay mua nhà ở không?
Có, và chỗ rủi ro hơn đếm được. Lô đất nền mỗi tháng thường không sinh ra đồng nào, nên toàn bộ tiền lãi lấy từ thu nhập đi làm. Căn nhà cho thuê được thì có một phần tiền lãi do chính nó trả. Thêm nữa, đường ra của đất nền hẹp hơn vì thiếu lớp người mua để ở.
Vay bao nhiêu phần trăm giá trị lô đất thì an toàn?
Câu đó không có đáp án chung, và tôi không đưa ra một con số phần trăm nào. Mọi tỷ lệ phần trăm đều đo giá tài sản, còn thứ làm người ta gãy là dòng tiền mỗi tháng. Câu trả lời được là phép trừ ba số ở trên.
Đất nền có cho thuê được để lấy tiền trả lãi không?
Một số lô cho thuê làm bãi đỗ, kho tạm hay quán nhỏ. Số tiền thường nhỏ, và không phải lô nào cũng có người thuê. Chỉ ghi vào ô tiền món tự sinh ra khi đã có hợp đồng thuê với tên người thuê và ngày bắt đầu, không ghi số kỳ vọng.
Mua đất nền bằng tiền có sẵn thì bài này còn áp dụng không?
Phần phép trừ thì không, vì không có tiền lãi nào phải trả. Nhưng phần đường ra vẫn áp dụng nguyên. Không vay thì mình giữ được quyền chọn ngày bán, đó là lợi thế lớn nhất của người mua bằng tiền tươi.
Hết ưu đãi lãi suất thì tiền trả mỗi tháng đội lên bao nhiêu?
Tuỳ số tiền vay, mức lãi áp dụng sau ưu đãi và số tháng còn lại, nên không có con số chung. Phải xin bảng tính của chính khoản vay mình, có tách riêng dòng lãi và dòng gốc. Cách chạy thử một mức lãi xấu tôi viết ở bài tính trước kịch bản lãi suất xấu nhất.
Kết
Câu bình luận ở đầu bài không phải lời cảnh báo suông. Nó là mô tả đúng của một cơ chế: một món không tự trả lãi, cộng với một khoản vay có ngày hẹn, cộng với một đường ra chỉ mở khi thị trường lên.
Thứ phải biết không phải chuyện đất nền tốt hay xấu. Mà là ba con số: tiền phải trả mỗi tháng, tiền lô đó tự sinh ra, và thu nhập ròng của nhà mình. Trừ ra là biết mình đang đứng chỗ nào.
Anh Lâm gạt một lô đất bốn tỷ bằng đúng một câu về khoản vay. Anh chị đang nhắm một lô đất và tính vay, thì ba số ấy đang ở đâu?
Anh chị muốn tự soi một lô trước khi ký hợp đồng vay? Tôi để sẵn bộ câu hỏi Cách kiểm tra một món trước khi xuống tiền để anh chị tự chấm. Để lại thông tin ở trang liên hệ để tôi gửi.
P.S. Bài này chỉ làm một việc: chỉ ra ai đang trả tiền lãi cho một lô đất. Nó không chấm được chuyện lô đó mua đắt hay rẻ, chỗ đó tôi viết riêng.
Bài viết liên quan
- Bài trụ nên đọc: Tỷ lệ vay an toàn mua bất động sản cho NĐT miền Bắc vào Nam
- Đồng sở hữu nhà đất: vì sao tránh sổ nhiều người đứng tên khi đầu tư
- Đất hai giá rủi ro: NĐT Bắc mua đất miền Nam đừng dại né thuế bằng chiêu ghi thấp
- Lướt sóng đất nền rủi ro: trò chơi của người vào sớm và bài học anh Hiệu rút ra ở Long An
- Rủi ro giao quản lý nhà cho một người: 4 kiểu mất tiền NĐT Bắc thường gặp
- Mua Nhà Mà Không Biết Nó Chưa Hoàn Công: Chuyện Anh Quý
Bài viết bởi Trần Quốc Hoàn — 15 năm trong nghề bất động sản, đồng hành cùng nhà đầu tư miền Bắc vào Nam.



