Có một anh tôi gọi là anh Doãn, năm mươi tuổi, bộ đội về hưu ở Hải Dương.
Anh mua một tài sản, giữ mấy năm, nhìn mãi không thấy nó nhúc nhích. Hết kiên nhẫn, anh bán. Vài tháng sau, chính tài sản ấy nhân đôi.
Anh kể lại cho tôi nghe mà giọng vẫn còn tiếc. Và điều đáng nói là chuyện ấy xảy ra với anh hai lần, ở hai tài sản khác nhau.
Tôi ngồi nghe xong thì nghĩ mãi một câu: anh không mua sai, anh bán sai.
Bán non vì nóng ruột là gì, và vì sao nó không phải chuyện dại
Bán non vì nóng ruột là bán một tài sản chỉ vì mình hết chịu được quãng im lặng, chứ không vì có bất cứ thứ gì thay đổi trong lý do mình đã mua nó. Giá chưa tới mốc mình đặt. Lý do mua vẫn còn đó. Chỉ có sức chờ của mình là hết.
Tôi nói thẳng chỗ này vì nhiều anh chị hay tự trách mình. Người bán non phần lớn không phải người thiếu hiểu biết. Tôi toàn gặp ở những anh chị tính toán rất cẩn thận, đọc rất nhiều, đi xem rất kỹ. Chỉ có một thứ họ không tính: cảm giác của chính mình sau năm thứ hai.

Thị trường im lặng là lúc cảm giác ồn nhất
Đây là chỗ mà tôi thấy ít người nói ra.
Lúc giá chạy thì không ai sốt ruột, vì mỗi tuần mở trang rao lại thấy một con số mới. Lúc giá đứng im hai năm liền thì ngược lại. Không có gì để đọc, không có gì để kể, bạn bè hỏi thì không biết trả lời sao.
Mà giá đứng im hai năm lại là chuyện rất bình thường của bất động sản, không phải tai nạn. Thị trường thật sự sôi động quãng ba đến năm năm một lần, có khi mười năm. Phần lớn thời gian còn lại là im.
Nên cái cảm giác thúc mình bán nó rung lên mạnh nhất đúng vào lúc giá chưa chạy. Bấm cò theo cảm giác ấy thì gần như chắc chắn bấm trước ngày lẽ ra được bấm.
Hai thứ rất dễ nhầm với nhau
Có hai lý do bán mà nhìn từ ngoài vào giống hệt nhau.
Một là bán vì một mốc mình viết trước đã chạm. Hai là bán vì mình hết chịu được.
Cái thứ nhất gọi là kỷ luật. Cái thứ hai gọi là nóng ruột. Khác nhau ở đúng một chỗ: có tờ giấy viết trước hay không.
| Căn cứ | một con số hoặc một cái tên, người ngoài đọc cũng biết đã chạm chưa | cảm giác đủ rồi, mệt rồi |
| Thời điểm | khi điều kiện thay đổi | khi mình thay đổi |
| Lần sau | đọc lại tờ giấy, biết mình đúng chỗ nào sai chỗ nào | không có gì để đọc lại |
Tôi nhấn chỗ cuối cùng, vì nó là chỗ mất nhiều nhất. Bán theo cảm giác thì sau này không rút được bài học nào, vì không có bản ghi nào để đối chiếu. Lần sau gặp đúng tình huống ấy, mình lại bấm đúng như thế.
Ba cái mốc đã bị đặt sẵn từ hôm mua
Trước khi nói chuyện chặn cảm giác, phải nói chuyện này trước, vì nhiều ca tưởng là nóng ruột mà thật ra là hết tiền.
Tiền của anh chị chạy theo ba cái mốc. Ngày tiền phải đi làm việc khác trong nhà. Ngày ngân hàng đòi vốn. Và quãng thời gian tài sản cần để có người trả tiền thật.
Mốc nào tới trước thì mốc đó chọn ngày bán, chứ không phải anh chị chọn. Ai chưa xếp ba mốc này lên một dòng thời gian thì nên làm trước đã, tôi viết riêng ở giữ bao lâu thì bán, ba mốc thời gian nên cân nhắc.
Phân biệt được hai ca này là quan trọng. Nếu mốc ngân hàng tới trước thì anh chị không bán non, anh chị bị gọi phải bán. Chuyện ấy phải xử bằng cách giảm vay từ lúc chưa mua, không xử bằng kiên nhẫn.
Cách chặn: viết trước ba mốc đổi ý
Việc này làm trên một tờ A4, làm một lần cho một tài sản.
Bước đầu, chép xuống ba lý do khiến anh chị tin tài sản này đáng tiền. Chép chứ không nghĩ mới, vì lý do mua phải có từ trước. Không viết được lý do nào thì chưa cần viết mốc, vì mốc sinh ra để canh lý do.
Rồi viết ba mốc, mỗi mốc ba dòng: mốc là gì, nó canh lý do nào, và chạm thì tôi làm gì.
Luật cho dòng đầu: mốc phải đọc được từ bên ngoài. “Thị trường xấu đi” không đọc được. “Ba tháng liền trong khu này không có căn nào sang tên” thì đọc được, và đếm được. “Nhà máy A dừng tuyển” đọc được. “Đường thông xe trượt quá cái ngày tôi buộc phải bán” đọc được.
Luật cho dòng cuối: việc phải viết bằng động từ, và làm được trong bảy ngày. Không viết “cân nhắc lại”, vì cân nhắc không phải một việc.
Ba mốc ấy lấy ở ba chỗ khác nhau
Đừng viết ba mốc cùng một loại, vì như thế là canh một phía.
Mốc lý do gãy. Thứ mình mua nó vì thế thì nay hết đúng. Mua vì khu công nghiệp sẽ đông người thuê, thì mốc là nhà máy ngừng tuyển, hoặc mức lương không còn trả nổi tiền thuê. Mua vì đường sắp thông, thì mốc là ngày thông xe bị lùi quá bao lâu.
Mốc sức giữ của mình gãy. Tiền, công việc, sức khoẻ, người cùng quyết. Cái này lấy thẳng từ ba mốc thời gian ở trên.
Mốc đủ rồi. Phần mình đến lấy đã đến. Chỗ này mỗi người một con số, và con số ấy phải viết từ hôm mua. Một chị khách của tôi nói mốc của chị rất gọn: “Ba năm mà nhân hai là ngon rồi.” Gọn, rõ, người ngoài đọc cũng biết đã chạm hay chưa.
Vì sao mốc đủ rồi phải viết từ hôm mua? Vì một con số sinh ra giữa đường thì luôn cao hơn cái giá đang có người trả. Giá chạy tới đâu, con số trong đầu lùi ra tới đó. Chuyện này tôi nói kỹ hơn ở khi nào nên chốt lời, khi nào nên giữ tiếp.
Một mốc rung mà không có đường ra thì chỉ là tiếng ồn
Phải nói chỗ này để anh chị khỏi mất công.
Có một anh khách nói với tôi về mấy lô anh đang cầm: “những cái mảnh bây giờ vẫn chưa thể nào mà thoát ra được.” Với mấy lô ấy, mốc có rung hay không rung cũng chẳng đổi gì, chỉ thêm mất ngủ.
Mốc là cái báo thức. Đường ra mới là cái cửa. Thiếu cửa thì báo thức chỉ làm người ta tỉnh để nằm nhìn trần nhà.
Nên song song với việc viết mốc, phải đo được đường ra: hàng cùng loại trong khu rao bao nhiêu ngày mới đi, và ai là người sẽ mua lại. Hai con số ấy nằm ở nghĩ đường ra trước khi mua.
Quay lại chuyện anh Doãn
Tôi hỏi anh Doãn một câu, và anh ngồi im một lúc: lúc anh quyết bán, có con số nào chạm không?
Không có. Anh bán vì anh mệt.
Tôi không nói với anh là lẽ ra anh phải giữ. Tôi không biết điều đó, và ai bảo mình biết thì người đó đang đoán. Thứ tôi nói với anh chỉ một chuyện: lần sau, trước khi mua, viết ba mốc ra giấy, ghi ngày lên đó. Rồi hôm nào thấy sốt ruột thì mang tờ giấy ra đọc.
Đọc xong mà thấy có mốc đã chạm thì bán, bán trong kỷ luật.
Đọc xong mà chưa mốc nào chạm, thì ít nhất anh biết rõ thứ đang thúc mình là cái gì. Biết tên nó rồi thì nó bớt ồn đi nhiều.
Tôi làm đại diện cho phía người mua, nên tôi nói sòng một điều về nghề mình. Người trong nghề thường có lợi khi anh chị bán, vì mỗi lần sang tay là một lần có việc. Nên đừng giao hẳn cái mốc ấy cho ai. Tôi giữ bản thứ hai và gọi anh chị đúng ngày, còn bấm hay không bấm là của anh chị. Nếu tôi viết cả mốc lẫn việc, thì lần sau bán sai, anh chị không còn gì để đọc lại ngoài lời tôi.
Cũng nói nốt mặt xấu của nghề này: bất động sản ở ta giúp nhiều người kiếm được tiền, và cũng làm không ít người khuynh gia bại sản. Phần tai nạn nặng nhất tôi thấy không nằm ở lúc mua, nó nằm ở mấy tháng người ta không chịu nổi sự im lặng.
Bốn chỗ cách làm này không dùng được
Một, người buộc phải bán theo ngày. Hạn trả vốn tới, con nhập học, nhà có việc. Đó không phải nóng ruột, đó là hết thời gian. Ca này xử bằng chuyện giảm vay và chọn ngày ra hàng sớm, không xử bằng tờ giấy mốc.
Hai, tài sản không có đường ra. Mốc rung cũng không bán được. Phải đi đo đường ra trước, mốc tính sau.
Ba, người mua để giữ cho đời sau. Tích sản, để lại cho con. Họ không định bán, nên mốc đủ rồi không có nghĩa gì. Nhóm này đo bằng tiền tài sản đẻ ra mỗi năm và chi phí giữ nó.
Bốn, cả vùng đang đóng băng. Lúc ấy mốc ba tháng không có giao dịch sẽ rung ở mọi căn, kể cả căn tốt. Phải đọc kèm chu kỳ chứ đừng đọc trơ một con số.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết mình đang bán non vì nóng ruột hay bán đúng lúc? Mang tờ giấy mốc ra đọc. Có mốc đã chạm thì là bán đúng kế hoạch. Chưa mốc nào chạm mà vẫn muốn bán thì đó là cảm giác, và nên ghi lại hôm đó mình nghĩ gì để lần sau còn đọc lại. Không có tờ giấy nào thì câu hỏi này không trả lời được.
Bán non thì mất gì, so với giữ quá lâu thì mất gì? Bán non mất phần giá còn chạy tiếp. Giữ quá lâu mất phần lời đã có người trả mà mình không lấy. Hai cái mất khác nhau ở chỗ: phần chưa chạy thì chưa chắc có, còn phần đã có người trả là thật. Đó là lý do tôi nghiêng về chuyện ăn non một chút hơn là bán già.
Mốc nên đặt mấy cái là đủ? Ba là đủ, và lấy ở ba chỗ khác nhau: lý do mua gãy, sức giữ của mình gãy, và phần mình đến lấy đã đến. Viết mười mốc thì không ai theo dõi nổi, rồi cuối cùng lại quyết bằng cảm giác.
Viết mốc rồi mà tới lúc đó tôi không làm theo thì sao? Thì ít nhất anh chị biết mình đã không làm theo, và biết vì sao. Tờ giấy không ép được ai. Việc của nó là làm cho quyết định của mình có một bản ghi, để lần sau còn rút ra được điều gì đó.
Tôi đã bán non một lần rồi, giờ nên làm gì? Đừng mất thời gian tiếc. Lấy đúng thương vụ ấy viết lại ba mốc như thể mình chưa bán, rồi so với thứ đã xảy ra. Đó là bài học rẻ nhất anh chị mua được, vì tiền thì đã trả rồi.
Kết
Tối nay một tờ giấy, bốn dòng.
Ba lý do khiến tôi tin tài sản này đáng tiền. Rồi ba mốc, mỗi mốc kèm một việc làm được trong bảy ngày. Ghi ngày ở cuối tờ giấy.
Hôm nào thấy sốt ruột, mang tờ ấy ra đọc trước khi gọi cho ai.
Anh Doãn bán hai lần vì mệt, và cả hai lần đều không có tờ giấy nào ở đó. Còn anh chị, lần gần nhất muốn bán, có con số nào đã chạm không?
Đấy là góc nhìn của tôi, quyết định vẫn là của anh chị.
Tôi có soạn một tài liệu ngắn, Cách kiểm tra một món trước khi xuống tiền, trong đó có tờ ba mốc này để tự điền. Anh chị muốn nhận thì để lại bình luận chữ BA MỐC ĐỔI Ý, tôi gửi.
Đọc thêm: bán non bất động sản vì cần tiền · dấu hiệu đã đến lúc nên bán một bất động sản. Quy định hiện hành về đất đai, anh chị tra ở Cổng thông tin điện tử Chính phủ.
Bài viết liên quan
- Bài trụ nên đọc: Lập bảng so sánh trước khi mua nhà: bí quyết dạy anh Bình chọn 1 trong 5 căn nhà phố Sài Gòn
- Bán non bất động sản vì cần tiền gấp: bài học thanh khoản của anh Quý 42 tuổi
- Mua Đúng Nhưng Bán Non Hai Lần: Căn Bệnh Khiến Người Giỏi Vẫn Nghèo
- Đất nông nghiệp ven đô: cơ hội hay cái bẫy chờ lâu
- Vùng tăng nóng rồi nguội: nhận ra trước khi kẹt vốn
- Đất nông nghiệp lên thổ cư: thật sự dễ hay khó
Bài viết bởi Trần Quốc Hoàn — 15 năm trong nghề bất động sản, đồng hành cùng nhà đầu tư miền Bắc vào Nam.



