Tháng 7 năm ngoái tôi đi khảo sát một khu ven sông Sài Gòn, cách Vành Đai 3 chưa đầy một cây số.
Khu này quy hoạch 1/500 từ năm 2008. Hạ tầng làm cách đây 18 năm, đường đôi, đã đổ bê tông xong. Trước mặt là sông, có cảng, có tàu container chạy qua.
Gần 20 năm. Vẫn trống.
Đất mặt đường ở đó quãng 25 triệu một mét, khu trong 25 đến 30 triệu, lô 100 mét ra khoảng 2,5 đến 3 tỷ. Ngay cạnh có một dự án căn hộ của chủ đầu tư Nhật, tôi hỏi một cậu em làm bên đó, họ định giá trên dưới 50 triệu một mét.
Đất thấp tầng thường có giá trị cao hơn căn hộ. Ở đây thì ngược lại, vì chưa có người về ở.
Tôi kể chuyện này ra trước, vì đó là khu đã có hạ tầng hoàn chỉnh mà vẫn chờ gần hai mươi năm. Còn đất nông nghiệp ven đô thì đứng trước khu ấy một bậc nữa: chưa có hạ tầng, chưa lên thổ cư, chưa có gì cả.
Vì sao đất nông nghiệp ven đô luôn trông như của rẻ
Nó rẻ. Rẻ thật, không phải rẻ giả.
Cùng một con đường, đất thổ cư có thể gấp ba đến năm lần đất nông nghiệp bên cạnh. Nhìn con số chênh ấy thì ai cũng thấy chỗ để ăn.
Và câu chuyện bán hàng đi kèm luôn rất gọn: lên thổ cư là ăn ngay phần chênh.
Chỗ sai nằm ở chữ “ngay”. Khoảng chênh đó không phải phần thưởng cho người nhìn ra cơ hội. Nó là giá của ba thứ mà người mua phải gánh: thời gian chờ, chi phí chuyển mục đích, và rủi ro không chuyển được.
Tôi viết riêng về phần thủ tục ở bài đất nông nghiệp lên thổ cư, thật sự dễ hay khó, và về chỗ hai loại giá hay bị nhầm lẫn ở giá đất nền và giá đất thổ cư, đừng nhầm hai loại.
Bài này tôi không nói chuyện thủ tục. Tôi nói đúng một việc mà hầu như không ai làm trước khi xuống tiền: đo xem bao lâu thì ra được tiền, và lúc ra thì mất mấy phần trăm.

Dễ bán là một chữ không có đơn vị
Người bán nói căn này dễ bán. Anh chị nghe thấy dễ bán. Không ai kiểm được ai, vì chữ đó không có đơn vị nào cả.
Tôi đổi nó thành hai con số: bao nhiêu ngày, và mất bao nhiêu phần trăm so với giá rao.
Hai con số ấy tra được, và tra xong thì hết tranh luận.
Chúng cũng đúng là thứ anh chị thật sự cần biết. Không ai muốn biết chỗ này “có thanh khoản” hay không. Người ta muốn biết: hôm tôi cần tiền, bao lâu tôi có tiền, và tôi mất bao nhiêu.
Có một chuyện tôi gặp nhiều đến mức phải nói riêng. Thanh khoản không phải tính chất của khu, nó là tính chất của từng lô. Cùng một con phố, căn mặt tiền 5 mét bán ba tuần, căn 4,5 mét rao nửa năm. Cùng một khu, lô 2 tỷ có người mua, lô 12 tỷ nằm đó.
Nên câu “khu này thanh khoản tốt” không trả lời được gì cho anh chị. Phải hỏi hẹp lại: hàng đúng loại đúng tầm giá như lô tôi đang xem thì bao lâu ra.
Đếm hàng chứ đừng đếm tin rao
Việc đầu tiên, làm được trên điện thoại trong một buổi tối.
Mở trang rao, lọc đúng loại đúng khu, đếm số tin. Rồi ghi diện tích và địa chỉ từng tin ra giấy, gộp những tin trùng nhau lại.
Hai mươi tin gộp lại thường còn ba đến năm lô thật. Mười mấy môi giới đang rao cùng một lô. Hàng không nhiều, người bán hộ thì nhiều.
Lấy số tin chia cho số lô thật, ra con số mấy người đang rao một lô. Con số đó càng cao thì hàng càng khó đi, vì nó cho thấy chủ đang sốt ruột và đang nhờ nhiều cửa cùng lúc.
Việc thứ hai: xem tin cũ nhất đã rao bao nhiêu ngày. Lô nào rao lâu nhất thì hỏi thẳng vì sao nó chưa đi.
Một lưu ý về nguồn. Tôi dùng mấy trang rao lớn để đếm, còn những trang rao vặt thì tôi chỉ nhìn chứ không lấy số, vì tin ảo nhiều quá. Và mọi con số trên trang rao đều là giá rao, cao hơn giá chốt thật, nên đừng lấy nó làm căn cứ cuối cùng.
Đếm giao dịch đã sang tên, không đếm người gọi hỏi
Đây là chỗ nặng nhất, và cũng là chỗ phân biệt một khu có thị trường thật với một khu chỉ có bảng rao.
Hỏi ba người môi giới khác nhau cùng một câu: sáu tháng qua, loại đất này ở khu này có mấy giao dịch đã sang tên. Lấy phần giao nhau giữa ba câu trả lời. Chắc hơn nữa thì hỏi văn phòng công chứng khu đó.
Rồi hỏi giá chốt của ba giao dịch gần nhất. Phải là giá sang tên, không phải giá rao.
Lấy giá rao trung bình trừ giá chốt trung bình, ra phần trăm. Đó chính là phần anh chị mất đi khi bán thật.
Chốt dùng chữ của tôi: không đếm được ba giao dịch đã sang tên trong sáu tháng thì đừng dùng chữ dễ bán về lô đó.
Vì sao là ba. Một giao dịch có thể là một người đặc biệt. Ba giao dịch trong sáu tháng là một cái chợ nhỏ, đủ để nói có người mua ở đây.
Một chỗ phải cẩn thận: con số không giao dịch mà khu mới mở thì nghĩa là chưa có dữ liệu, không phải là không có thanh khoản. Nhưng khu đã có dân trên ba năm mà vẫn bằng không thì đọc khác hẳn.
Đếm người đã trả giá, không đếm người đã xem
Phần này hỏi thẳng chủ hoặc người đang rao, về đúng lô anh chị ngắm.
Một, từ lúc rao tới giờ có mấy người tới xem.
Hai, có ai trả giá chưa, họ trả bao nhiêu.
Ba, có ai cọc rồi thôi không, và vì sao.
Câu thứ ba ít người hỏi mà đáng nhất. Một lô từng có người cọc rồi bỏ nghĩa là có người đã vào tới bước cuối rồi lùi lại. Lý do họ lùi thường chính là thứ anh chị chưa nhìn ra.
Xếp ba câu đó thành một hàng rồi đọc dọc xuống: người hỏi, người đi xem, người trả giá, người cọc. Mỗi bước rụng đi bao nhiêu.
Rụng hết ở bước hai, tức nhiều người xem mà không ai trả giá, thì vấn đề nằm ở giá. Rụng ở bước ba, tức có người trả giá mà không ai cọc, thì vấn đề nằm ở giấy tờ hoặc hiện trạng.
Hai con số mang về, và cách đọc chúng
Sau mấy việc trên anh chị cầm về đúng hai con số: bao nhiêu ngày tồn của hàng cùng loại cùng tầm giá, và mất bao nhiêu phần trăm khi bán thật.
| Giao dịch 6 tháng | Số ngày tồn | Mất bao nhiêu | Đọc thế nào |
| Từ 3 trở lên | dưới 90 ngày | dưới 7 phần trăm | Có thanh khoản, và có bằng chứng |
| 1 đến 2 | 90 đến 180 ngày | 7 đến 15 phần trăm | Ra được nhưng mất phần, chỉ nhận nếu giữ được lâu |
| Bằng 0, khu đã có dân | trên 180 ngày | trên 15 phần trăm hoặc không đo được | Chỗ này không có thị trường, chỉ có bảng rao |
Và đây là chốt chặn tiền. Nếu khoản tiền của anh chị buộc phải rút trong hai năm, mà số ngày tồn trên 180 ngày, thì chưa được cọc.
Vì sao 180 ngày là mốc cứng. Đó là nửa năm rao. Cộng thời gian công chứng, sang tên, chờ người mua vay được ngân hàng, thì một vòng ra hàng thật thường dài hơn con số rao. Ai bị hạn hai năm mà vào loại hàng 180 ngày thì đang tính không chừa một chỗ hở nào.
Ở đất nông nghiệp ven đô, con số ngày tồn thường rơi vào hàng cuối của bảng trên. Không phải vì chỗ đó xấu, mà vì tầng người mua lại của nó mỏng: người ở thật không mua đất chưa lên thổ cư để ở ngay, người cho thuê không khai thác được, nên gần như chỉ còn người mua đi bán lại.
Cả bài này chỉ đếm và trừ. Nó không ra một mức giá, không ra “nên mua ở mức nào”, và càng không ra một cái trần giá tính bằng công thức.
Khi nào thì khu vắng là dư địa, khi nào là bẫy
Quay lại khu ven sông tôi kể ở đầu bài.
Đất trống còn nhiều thì dư địa còn nguyên, chuyện đó đúng. Người chưa hiểu rõ nhìn vào thấy rủi ro, người hiểu rồi có thể nhận ra cơ hội. Khu đó ngủ yên gần hai mươi năm, và có thể sắp được đánh thức, giống cô công chúa ngủ trong rừng.
Nhưng câu đầy đủ phải có cả vế sau. Người nhìn thấy rủi ro thì bỏ qua, người nhìn thấy cơ hội thì xuống tiền, còn người nhìn sai cơ hội thì mất tiền.
Thứ phân biệt hai bên không phải cảm giác. Nó là mấy con số rất cụ thể: cách đường vành đai bao nhiêu cây số, dự án cạnh đó bán bao nhiêu một mét, tốc độ có người về ở nhanh hay chậm, và sáu tháng qua có mấy giao dịch sang tên.
Lý do khu ven sông ấy trống gần hai mươi năm cũng rất đời: đó là đất tái định cư, mà dân gốc ở đấy đã có nhà cao cửa rộng, đất đai rộng rãi sẵn, họ không có nhu cầu ra ở.
Tôi làm đại diện cho phía người mua, nên tôi phải nói cả vế khó nghe: nếu đánh giá không kỹ, hạ tầng có thể mất mười đến hai mươi năm nữa mới hình thành, và lúc đó đây là chôn vốn thật, không phải chờ.
Ba chỗ cách đo này không dùng được
Một, khu mới mở chưa có giao dịch nào. Con số không ở đó nghĩa là chưa có dữ liệu. Lúc này đừng đọc thành không thanh khoản, mà phải chuyển sang đếm người sẽ đến: nhà máy nào đã có công nhân vào làm, đường nào đã có số văn bản duyệt vốn.
Hai, đất mua để giữ chục năm cho con. Cách đo này dựng trên câu hỏi hôm tôi cần tiền thì bao lâu có tiền. Người không định bán thì câu đó không áp. Nhưng vẫn phải trả lời một câu khác: trong lúc giữ, mỗi năm chi phí bao nhiêu.
Ba, người bán không chịu nói gì. Ba câu về người đã xem, đã trả giá, đã cọc rồi bỏ đều dựa vào lời người khác. Ở hàng chuyển nhượng không ai có nghĩa vụ nói thật. Không có câu trả lời thì ghi là chưa biết, đừng đoán rồi ghi vào như dữ kiện. Bù lại bằng số giao dịch sang tên của khu.
Câu hỏi thường gặp
Đất nông nghiệp ven đô có đáng mua không? Đáng, với người có khoản tiền nằm được lâu và chấp nhận không ra tiền nhanh. Không đáng, với người có hạn trả nợ hoặc có kế hoạch cần tiền trong hai ba năm. Thứ quyết định không phải giá rẻ, mà là khoản tiền ấy được phép nằm bao lâu.
Bao lâu thì đất nông nghiệp ven đô mới tăng giá? Không có con số chung. Thứ đo được là tốc độ có người về ở quanh đó và các lực hạ tầng đã xảy ra chưa. Khu tôi kể ở trên đã có hạ tầng từ 18 năm trước mà vẫn chưa đông, nên hạ tầng một mình không đủ, phải có người đến ở thật.
Mua đất nông nghiệp rồi chờ lên thổ cư có chắc không? Không chắc, và đó là phần rủi ro anh chị đang trả tiền trước. Phải tra quy hoạch sử dụng đất của chính thửa đó ở cơ quan quản lý địa phương, xem nó nằm trong chỉ tiêu nào. Nghe môi giới nói sắp lên được thì chưa phải căn cứ.
Làm sao biết một khu chỉ có bảng rao mà không có thị trường? Đếm giao dịch đã sang tên trong sáu tháng. Dưới ba giao dịch mà khu đã có dân trên ba năm thì đó là bảng rao. Thêm một dấu hiệu nữa: đếm số môi giới đang rao cùng một lô, con số càng cao thì hàng càng khó đi.
Giá trên mạng và giá chốt thật chênh nhau bao nhiêu? Tùy vùng và tùy loại. Cách đúng là anh chị tự đo trên chính khu đó: lấy giá rao trung bình trừ giá chốt trung bình của ba giao dịch gần nhất. Con số tự đo luôn đáng tin hơn một hệ số chung ai đó đưa cho.
Kết
Việc tối nay của anh chị làm trên điện thoại được: mở trang rao, đếm tin cùng loại cùng khu, rồi ghi diện tích và địa chỉ từng tin để gộp tin trùng.
Việc ngày mai thì phải gọi điện: hỏi ba người môi giới cùng một câu về số giao dịch đã sang tên sáu tháng qua, lấy phần giao nhau.
Hai việc đó cho anh chị hai con số. Bao lâu, và mất bao nhiêu. Cầm được hai con số ấy thì chuyện cơ hội hay cái bẫy không còn phải tranh luận nữa.
Đấy là góc nhìn của tôi, còn quyết định là của anh chị.
Tôi có soạn một tài liệu ngắn, Cách kiểm tra một món trước khi xuống tiền, trong đó có tờ đếm hàng và đếm giao dịch, in ra điền tay được. Anh chị muốn nhận thì để lại bình luận chữ BAO LÂU, tôi gửi.
Đọc thêm: thanh khoản bất động sản, chỉ báo quan trọng hơn giá · vay mua đất nền vì sao rủi ro hơn vay mua nhà ở. Số liệu dân số và đô thị hóa chính thức, anh chị tra ở Cục Thống kê.
Bài viết liên quan
- Bài trụ nên đọc: Lập bảng so sánh trước khi mua nhà: bí quyết dạy anh Bình chọn 1 trong 5 căn nhà phố Sài Gòn
- Đất nông nghiệp lên thổ cư: thật sự dễ hay khó
- Mua đất nông nghiệp lên thổ cư: cơ hội ăn dày hay rủi ro chôn vốn 5 năm
- Bán non vì nóng ruột: cái giá của mấy tháng thiếu kiên nhẫn
- Vùng tăng nóng rồi nguội: nhận ra trước khi kẹt vốn
- Dấu hiệu thị trường bất động sản quá nóng: 6 tín hiệu NĐT Bắc phải đọc trước khi vào
Bài viết bởi Trần Quốc Hoàn — 15 năm trong nghề bất động sản, đồng hành cùng nhà đầu tư miền Bắc vào Nam.



