Chia tiền thành ba lớp: tiền sống, tiền đầu tư, tiền phòng thủ

Chị Hồng, 48 tuổi, kế toán trưởng một công ty logistic ở Long Biên, cầm trong tay 2 tỷ 7. Tháng 3 năm nay chị nhắn Hoàn một câu: “Em ơi, chị dồn 2 tỷ 6 vào căn nhà phố ở Dĩ An, giữ lại 100 triệu. Chị thấy an tâm vì không nợ ai. Có ổn không em?” Hoàn gọi lại cho chị tối hôm đó. Hoàn hỏi: “Nếu tháng tới mẹ chị ốm cần 300 triệu, chị lấy ở đâu?” Đầu kia im lặng mất mươi giây. Chị bảo: “Thì chị rút sổ tiết kiệm… à mà chị bán sổ rồi.”

Đó là lúc chị nhận ra chị đã làm một việc rất phổ biến: coi “tiền đầu tư” và “tiền để sống” là một. Dồn hết vào bất động sản thì nhà có thể lên giá, nhưng đời sống không có đệm. Chỉ cần một cú va chạm nhỏ là phải vay nóng hoặc bán tháo chính căn nhà vừa mua.

Hoàn làm nghề 15 năm, gặp đi gặp lại chuyện này. Người có 2 đến 3 tỷ tích cóp cả đời đến tuổi muốn biến tiền thành tài sản thường mắc chung một lỗi: nghĩ về đầu tư như một quyết định duy nhất, không phải một hệ thống. Phân bổ tiền đầu tư không phải là chọn mua căn gì. Nó là xếp đồng tiền của mình vào đúng ba cái túi, mỗi túi làm một nhiệm vụ khác nhau.

Bài này Hoàn chỉ anh chị cách chia tiền thành ba lớp để ngủ ngon, không chôn vốn, và vẫn còn tiền cho cơ hội mới.

Phân bổ tiền đầu tư ba lớp là gì

Phân bổ tiền đầu tư ba lớp là cách chia tổng số tiền anh chị đang có thành ba túi riêng biệt, mỗi túi mang một nhiệm vụ khác nhau, không gộp, không chuyển qua lại tùy tiện.

Ba túi đó là:

Túi một – tiền sống. Đủ cho sinh hoạt, con cái học, bố mẹ chăm sóc, chi phí thường ngày của gia đình trong 6 đến 12 tháng. Tiền này không được mang đi đầu tư. Nó nằm trong tài khoản thanh toán hoặc sổ tiết kiệm kỳ hạn ngắn, rút ra trong 48 giờ.

Túi hai – tiền đầu tư. Số tiền được phép mang đi mua tài sản sinh lời, bao gồm bất động sản, chứng chỉ quỹ, trái phiếu, hoặc vàng dài hạn. Tiền này được phép nằm 3 đến 7 năm không rút. Mất giá tạm thời cũng không hoảng, vì không cần đụng tới nó cho đời sống.

Túi ba – tiền phòng thủ. Khoản dự phòng cho rủi ro không lường trước: ốm đau, mất việc, tai nạn, sửa chữa lớn. Khác tiền sống ở chỗ: tiền sống là chi phí có kế hoạch, tiền phòng thủ là chi phí ngoài kế hoạch. Một gia đình trung bình cần giữ 150 đến 300 triệu phòng thủ, tùy số thành viên và tuổi.

Ba túi tách bạch, không cho mượn qua lại. Khi gặp đột xuất, chỉ dùng túi ba. Khi mua tài sản, chỉ dùng túi hai. Tiền sống luôn ở nguyên vị trí.

Trần Quốc Hoàn — ba lớp tiền sống, đầu tư, phòng thủ tách riêng không gộp

Vì sao phải tách ba túi

Người không tách ba túi thường rơi vào ba cái bẫy liên tiếp.

Bẫy thứ nhất là bán tháo lúc không đáng. Khi gặp đột xuất mà không có tiền phòng thủ, anh chị buộc phải bán tài sản đang có. Bán nhà trong một tuần không bao giờ được giá tốt. Thiệt hại trung bình 10 đến 20 phần trăm so với giá rao. Trên một căn 3 tỷ là 300 đến 600 triệu mất đi, chỉ vì không có 200 triệu dự phòng.

Bẫy thứ hai là vay nóng lãi cao. Không có đệm thì khi khó phải vay bạn bè, vay app, vay nóng. Vay nóng ngoài hệ thống ngân hàng lãi 2 đến 5 phần trăm một tháng, tức 24 đến 60 phần trăm một năm. Một khoản vay 300 triệu trong 8 tháng ăn hết 60 đến 150 triệu tiền lãi. Số tiền này đáng ra là của chính anh chị.

Bẫy thứ ba là mất ngủ trong khi tài sản đang lên giá. Căn nhà anh chị mua chưa chắc lỗ, có thể đang lên theo thị trường. Nhưng đêm nằm nghĩ “ngày mai hết tiền ăn” thì mọi quyết định sau đó đều hoảng. Và quyết định trong hoảng là quyết định sai nhiều nhất đời.

Hoàn kể cho anh chị ca gần nhất Hoàn chứng kiến. Anh Phong, 52 tuổi, chủ một xưởng cơ khí Bắc Ninh, dồn 4 tỷ vào hai căn nhà phố Thuận An đầu 2024. Lúc đó anh có 4 tỷ 1 trong tay, dồn hết 4 tỷ, giữ lại 100 triệu. Tháng 11 cùng năm vợ anh phải phẫu thuật tim, chi phí 480 triệu. Anh phải bán gấp một căn, chịu cắt 320 triệu so với giá rao. Nếu anh giữ ba túi đúng, anh đã không mất 320 triệu đó.

Chia theo tỷ lệ nào

Không có một con số đúng cho mọi người. Nhưng có khung tham khảo theo giai đoạn cuộc đời.

Nhóm 35 đến 45 tuổi – còn thu nhập mạnh, con còn nhỏ. Chia: tiền sống 20 phần trăm, tiền đầu tư 65 đến 70 phần trăm, tiền phòng thủ 10 đến 15 phần trăm. Nhóm này tận dụng thời gian còn dài, dồn nhiều vào tài sản, phòng thủ vừa phải vì sức khỏe còn tốt và thu nhập còn lên.

Nhóm 46 đến 55 tuổi – thu nhập đỉnh, chuẩn bị cho tuổi về sau. Chia: tiền sống 25 phần trăm, tiền đầu tư 55 đến 60 phần trăm, tiền phòng thủ 15 đến 20 phần trăm. Nhóm này cần đệm dày hơn vì sức khỏe bắt đầu đi xuống và chi phí y tế tăng.

Nhóm 56 tuổi trở lên – sắp hoặc đã nghỉ hưu. Chia: tiền sống 30 đến 40 phần trăm, tiền đầu tư 40 đến 50 phần trăm, tiền phòng thủ 20 đến 25 phần trăm. Nhóm này ưu tiên giữ của hơn tăng của, vì thời gian để sửa sai còn ngắn.

Chị Hồng thuộc nhóm 46 đến 55. Tổng 2 tỷ 7 nên chia: tiền sống 675 triệu (25 phần trăm), tiền đầu tư 1 tỷ 5 (56 phần trăm), tiền phòng thủ 525 triệu (19 phần trăm). Chị đáng ra mua căn 1 tỷ 5, không phải căn 2 tỷ 6. Hoặc chọn căn 2 tỷ nhưng vay thêm 500 triệu để giữ đủ hai túi còn lại.

Để ba túi ở đâu

Mỗi túi có chỗ ở riêng, không trộn.

Túi tiền sống nằm ở hai chỗ. Một phần trong tài khoản thanh toán ngân hàng, đủ dùng trong 2 tháng, rút ngay không cần báo trước. Phần lớn còn lại trong sổ tiết kiệm online kỳ hạn 3 đến 6 tháng, lãi 4 đến 5 phần trăm một năm.

Túi tiền đầu tư mang đi mua tài sản. Bất động sản là phần lớn, có thể kèm vàng miếng SJC hoặc chứng chỉ quỹ. Mua xong là tiền không còn ở dạng số dư ngân hàng, nó nằm trong sổ hồng, trong vàng, trong tài khoản chứng khoán.

Túi tiền phòng thủ chia hai. 70 phần trăm trong sổ tiết kiệm online kỳ hạn 1 đến 3 tháng, lãi 3 đến 4 phần trăm. 30 phần trăm trong vàng miếng cất trong két, dành cho trường hợp cần tiền mặt gấp mà ngân hàng không thể giải quyết trong vài giờ.

Không để tiền phòng thủ trong chứng khoán, trong bitcoin, trong tiền cho vay bạn bè, trong một bất động sản nhỏ. Những chỗ đó khi cần không chuyển thành tiền mặt được trong 48 giờ.

Ba ca thật đã sửa được

Ca một – chị Hồng. Sau cuộc gọi tháng 3, chị bán lại hợp đồng cọc, chịu phí 50 triệu, lấy về 2 tỷ 55. Chị mua một căn nhà phố nhỏ hơn, giá 1 tỷ 7, giữ 350 triệu tiền sống và 500 triệu phòng thủ. Tháng 8 mẹ chị nhập viện 3 tuần, chi phí 240 triệu. Chị rút túi ba, không đụng vào căn nhà. Hai năm nữa căn nhà lên giá, chị bán được là lãi vốn, không phải trả giá vì mẹ ốm.

Ca hai – anh Lâm, 42 tuổi, giáo viên Hà Nội. Trước khi gặp Hoàn, anh định dồn 2 tỷ 2 vào một căn chung cư Thủ Đức 2 tỷ 1. Hoàn gợi ý anh mua căn 1 tỷ 7, vay thêm 300 triệu, giữ 500 triệu đệm chia hai. 6 tháng sau anh vẫn giữ việc, con anh học bình thường, không có cú sốc gì. Nhưng anh ngủ ngon hơn hẳn. Và khi có một căn hộ cho thuê rẻ hơn 20 phần trăm xuất hiện tháng 10, anh có tiền mua thêm. Nếu dồn hết lúc đầu, cơ hội thứ hai đi qua tay.

Ca ba – anh Dũng, 49 tuổi, chủ xưởng in Bắc Giang. Có 3 tỷ 8, định dồn hết vào hai căn liền kề Dĩ An. Hoàn khuyên giữ 650 triệu phòng thủ vì xưởng in có doanh thu lên xuống theo mùa. Anh làm theo. Tháng 4 năm sau xưởng gặp khủng hoảng, doanh thu giảm 40 phần trăm trong 5 tháng. Anh dùng túi ba bù lương nhân viên và chi phí nhà xưởng, giữ được việc làm cho 11 người. Xưởng gượng dậy đầu năm nay. Hai căn liền kề giờ đã lên 3 tỷ 2, chuẩn bị bán một để trả nợ ngân hàng. Nếu không có túi ba, anh đã phải bán nhà cắt lỗ trong lúc giá đang đi ngang.

Sai lầm thường gặp

Sai lầm một – gộp tiền sống vào tiền đầu tư. Nghĩ rằng “tôi vẫn còn lương hàng tháng, tiền sống không cần giữ nhiều”. Lương là dòng tiền, không phải quỹ. Khi mất việc hoặc giảm thu nhập, lương biến mất, nhưng chi phí sống vẫn còn nguyên.

Sai lầm hai – vay nợ để lấp cho đủ cả ba túi. Vay 500 triệu để làm phòng thủ là tự mâu thuẫn: tiền đi vay có lãi, không phải tiền phòng thủ. Nếu chưa đủ ba túi thì giảm giá trị tài sản mua xuống, không phải vay thêm cho đủ túi.

Sai lầm ba – tin rằng “nếu khó thì bán nhà cũng được”. Bán nhà trong lúc khó cần tiền gấp là bán rẻ. Mức chiết khấu bán gấp 10 đến 20 phần trăm giá rao. Trên một căn 3 tỷ là mất 300 đến 600 triệu. Lớn hơn nhiều so với số tiền phòng thủ đáng ra phải giữ.

Sai lầm bốn – chia một lần rồi không điều chỉnh. Năm nào cũng khác năm trước. Chi phí sống tăng, con lớn thêm, bố mẹ già đi. Mỗi năm phải ngồi lại 15 phút, cập nhật ba túi theo tình hình mới.

Câu hỏi thường gặp

Hỏi: Em có 1 tỷ 2 thôi, chia ba túi thì không đủ mua gì cả, phải làm sao? Với số tiền này, túi đầu tư cần được dồn mạnh hơn. Chia: tiền sống 150 triệu (12 phần trăm), tiền đầu tư 900 triệu (75 phần trăm), tiền phòng thủ 150 triệu (13 phần trăm). Với 900 triệu, kết hợp vay thêm 400 đến 500 triệu để mua một căn 1,3 đến 1,4 tỷ. Chọn dự án có pháp lý rõ, dòng tiền thuê được. Mời anh chị đọc thêm bài có 1 tỷ nên đầu tư gì.

Hỏi: Em là người kinh doanh tự doanh, thu nhập không đều, chia tỷ lệ nào? Nhóm này cần đệm dày. Nâng tiền phòng thủ lên 25 đến 30 phần trăm thay vì 15 đến 20. Giảm túi đầu tư xuống 50 đến 55 phần trăm. Vì rủi ro mất thu nhập của người tự doanh cao gấp đôi người làm công ăn lương.

Hỏi: Vàng miếng để trong túi phòng thủ hay túi đầu tư? Chia theo mục đích. Vàng miếng để trong két cho trường hợp cấp bách là túi phòng thủ. Vàng mua để giữ 5 đến 10 năm là túi đầu tư. Hai mục đích khác nhau, không gộp.

Hỏi: Em muốn mua căn thứ hai, có cần giữ nguyên ba túi không? Có. Mỗi lần mua là một lần kiểm lại ba túi. Mua căn thứ hai không có nghĩa gộp hai túi còn lại thành một. Chỉ dùng phần của túi đầu tư. Nếu túi đầu tư không đủ, tiếp tục gom thêm, hoặc vay có kế hoạch, không rút túi phòng thủ.

P.S.

Hoàn làm sẵn một bảng Excel chia ba túi theo tổng số tiền và độ tuổi của anh chị. Nhập một con số, bảng tự ra ba túi cần giữ, kèm gợi ý chỗ gửi mỗi túi. Anh chị muốn Hoàn gửi tận tay bảng tính này, hay muốn Hoàn ngồi điện thoại 20 phút chia giúp một trường hợp cụ thể, Hoàn làm theo ý anh chị. Để lại bình luận BA TÚI bên dưới bài, Hoàn gửi trong ngày.