Tiền nhàn rỗi của gia đình: được phép đụng bao nhiêu

Chị Hương nhắn Hoàn cuối tuần. “Em ơi, gia đình chị có 8 tỷ tích cóp cả đời. Chồng chị muốn mua một miếng đất 5 tỷ, bảo lời nhanh. Chị thì sợ. Nếu lỡ chuyện gì, 3 tỷ còn lại không đủ. Chị không biết nói sao để chồng hiểu.”

Hoàn đọc xong, biết chị không cần ai bảo mua hay không mua. Chị cần một thước đo rõ ràng để nói chuyện với chồng. Thước này mà chị trình bày được, chồng sẽ hiểu. Nhưng chị chưa có thước đó. Anh chị cũng có thể đang như chị Hương – thấy chồng hoặc vợ muốn làm việc gì đó với tiền nhàn rỗi mà không biết cách phản biện thế nào?

Tiền nhàn rỗi gia đình được phép đụng bao nhiêu – câu này nhiều cặp vợ chồng không có cùng câu trả lời. Hôm nay Hoàn chỉ anh chị cách Hoàn ngồi với chị Hương, tính ra con số thật, để chị về nói chuyện với chồng bằng số, không bằng cảm giác.

Tiền nhàn rỗi gia đình đụng bao nhiêu – phân biệt hai loại tiền

Tiền nhàn rỗi gia đình không phải tất cả đều có thể đụng. Trong 8 tỷ của chị Hương, không phải 8 tỷ nào cũng là tiền được phép mang đi đầu tư. Phải tách ra làm hai lớp trước.

Lớp một là tiền “không được phép mất”. Đây là tiền nuôi sống gia đình nếu người làm ra tiền chính không còn thu nhập trong một thời gian. Tiền này đụng vào là đụng vào an toàn của cả gia đình. Mất là mất đứt khả năng sống bình thường.

Lớp hai là tiền “dư ra”. Đây là phần vượt quá mức cần thiết cho an toàn gia đình. Phần này mất đi cuộc sống không bị ảnh hưởng nặng. Phần này mới là tiền được phép đi đầu tư, chịu rủi ro.

Hai lớp này nhiều người gia đình trộn vào nhau. Thấy có 8 tỷ, nghĩ “8 tỷ nhiều quá, mua 5 tỷ đất vẫn còn 3 tỷ dư”. Thực ra nhìn kỹ lại, có khi cả 5 tỷ đó vẫn thuộc lớp một – tiền an toàn, không được phép đụng.

tiền nhàn rỗi gia đình đụng bao nhiêu - Trần Quốc Hoàn chỉ bảng thước — tiền nhàn rỗi gia đình đụng bao nhiêu – Trần Quốc Hoàn chỉ bảng thước

Cách tính lớp một – tiền an toàn của gia đình

Hoàn ngồi với chị Hương, hỏi: “Chi phí hằng tháng của gia đình chị bao nhiêu?” Chị bảo: “Khoảng 55 triệu, kể cả học phí hai đứa, ăn uống, nhà cửa, xe cộ, tiết kiệm nhỏ.”

Hoàn hỏi tiếp: “Nếu chồng chị không có thu nhập trong 24 tháng, chị cần bao nhiêu tiền?” Chị tính nhẩm: “55 triệu nhân 24 tháng, khoảng 1,32 tỷ.”

Hoàn gật. “Đó là lớp một. 1,32 tỷ không được phép đụng. Đó là tiền giữ cho gia đình chị không khủng hoảng khi có chuyện bất ngờ. Nếu lỡ chồng chị mất việc, bệnh nặng, hoặc kinh doanh lỡ, chị vẫn có 24 tháng để xoay. Không có đệm đó, một tai nạn là gia đình đổ.”

Chị im lặng. “Em ơi, chị chưa bao giờ tính như vậy. Chị chỉ nghĩ ‘cứ tiết kiệm nhiều là tốt’, không nghĩ cụ thể 1,32 tỷ là tiền sinh tử.”

Nhưng tính thế chưa hết. Hoàn hỏi tiếp một lớp bên dưới. “Trong 10 năm tới có việc gì chắc chắn cần tiền lớn không – con vào đại học, con đi du học, chị sinh thêm con, bố mẹ hai bên về già cần chăm?”

Chị liệt kê: hai đứa con đang học lớp 7 và lớp 9, năm nữa đứa lớn thi đại học, có thể cần 400 triệu học phí 4 năm, cộng 200 triệu sinh hoạt. Bố mẹ chồng ngoài 70, có thể cần 300 triệu trong 5 năm tới. Tổng khoảng 900 triệu.

Hoàn ghi vào: “Vậy lớp một của chị là 1,32 tỷ dự phòng cộng 900 triệu kế hoạch, tổng 2,22 tỷ. Số này phải để chỗ rút nhanh, không được chôn vào đất.”

Cách tính lớp hai – tiền dư ra

8 tỷ trừ 2,22 tỷ, còn 5,78 tỷ. Đó là tiền “dư ra” của gia đình chị Hương. Phần này mới được phép mang đi đầu tư.

Hoàn giải thích tiếp: “Chồng chị muốn mua 5 tỷ đất. Trong 5,78 tỷ dư ra, 5 tỷ là 86 phần trăm. Dồn 86 phần trăm phần dư vào một miếng là quá nhiều. Nếu miếng đó kẹt dòng tiền 3 năm, chị không có gì xoay sở ngoài 780 triệu còn lại.”

Chị gật nhanh. “Em nói đúng. Vậy anh ấy nên mua tối đa bao nhiêu?”

Hoàn nói: “Hoàn hay dùng khung 60 đến 70 phần trăm phần dư ra cho một miếng lớn, 30 đến 40 phần trăm để dành cho chuyện bất ngờ hoặc chia sang kênh khác. Phần dư của chị là 5,78 tỷ, 60 đến 70 phần trăm là 3,47 đến 4,05 tỷ. Đó là mức an toàn.”

Nghĩa là nếu chồng chị muốn mua, nên tìm miếng dưới 4 tỷ. Nếu đã nhắm miếng 5 tỷ, có hai cửa: thương lượng xuống dưới 4 tỷ, hoặc kết hợp với một người bạn hợp danh (nhưng Hoàn khuyên tránh), hoặc chọn miếng khác.

Chị bảo: “Em ơi, chị cần đúng con số này. Chị về nói chuyện với anh ấy bằng số, không nói bằng cảm giác nữa.”

Vì sao thước này tránh được cãi vã

Nhiều cặp vợ chồng cãi nhau về tiền không phải vì mâu thuẫn tính cách. Mà vì không có thước chung. Vợ bảo “mua ít thôi vì không an toàn”, chồng bảo “mua nhiều cho nhanh lời”, cả hai đều cảm giác, cuối cùng ai lớn tiếng hơn thì thắng.

Khi có thước – tiền an toàn 2,22 tỷ, tiền dư 5,78 tỷ, mức mua tối đa 60 đến 70 phần trăm phần dư – không còn cãi vã. Chỉ còn tính toán. Thước này ai cũng nhìn được, không ai thiên vị.

Chị Hương về nói chuyện với chồng. Chồng chị ban đầu không thích, nhưng khi chị cho xem bảng chi tiết, anh đồng ý. Hai vợ chồng cùng xem lại kế hoạch, cuối cùng chọn một miếng 3,8 tỷ, giữ lại 2 tỷ cho đợt sau.

Câu Hoàn muốn chị Hương khắc vào đầu

Khi chị đã có thước, Hoàn nhắc câu này.

Tiền thuê không phải là phần lời – nó là bằng chứng có người cần chỗ đó thật. Phần lời nằm ở giá vốn, và giá vốn chỉ tăng khi mua đúng chỗ đúng lúc.

Câu này nhắc chị: khi chọn miếng 3,8 tỷ, đừng chỉ hỏi “cho thuê được bao nhiêu”. Hỏi tiếp: “giá vốn chỗ này có xu hướng lên không, lên vì cái gì cụ thể”. Nếu không trả lời được, chỗ đó không phải miếng tốt dù giá thuê có cao bao nhiêu.

Dòng thuê là bảo chứng chỗ sống, nhưng phần làm chị giàu lên là giá vốn. Chọn chỗ có cả hai mới hợp với phần tiền dư mà chị phải chịu trách nhiệm cho gia đình.

Sai lầm thường gặp khi tính tiền nhàn rỗi gia đình

Hoàn gặp mấy sai lầm hay gặp.

Sai lầm đầu tiên là chỉ tính chi phí hiện tại, không tính biến động 10 năm tới. Con lớn lên, học phí tăng gấp hai. Bố mẹ già đi, chi phí y tế lên. Nhà cũ cần sửa. Người tính thiếu phần tương lai thường thấy có nhiều tiền dư, dồn hết vào một chỗ, năm sau mới biết hụt.

Sai lầm thứ hai là tính an toàn 6 tháng thay vì 24 tháng. Người tính 6 tháng tưởng mình đã dự phòng đủ. Nhưng người làm ra tiền chính nếu bệnh nặng cần 1 đến 2 năm phục hồi, 6 tháng không đủ. Hoàn hay dùng 24 tháng vì đó là thời gian trung bình để một gia đình phục hồi khi có biến cố lớn.

Sai lầm thứ ba là quên tính thu nhập đổi theo tuổi. Người 50 tuổi, 10 năm nữa có thể giảm thu nhập (hưu, giảm sức làm). Phải cộng thêm phần đệm cho hưu vào lớp một. Người trẻ hơn thì không cần nhiều đệm hưu.

Sai lầm thứ tư là xem tiền nhàn rỗi của gia đình như tiền cá nhân. Chồng muốn thì mua, vợ muốn thì gửi – không thống nhất. Nên ngồi lại một tối, viết ra bảng thống nhất của cả hai, rồi mới quyết.

Sai lầm cuối là không xem lại hằng năm. Mỗi năm thu nhập đổi, chi phí đổi, con lớn lên – thước phải chỉnh theo. Người giữ nguyên thước năm năm trước thường ra quyết định sai cho năm nay.

Khung đơn giản để anh chị tự tính

Lấy giấy ra, viết năm hàng.

Hàng một: chi tiêu một tháng của gia đình. Nhân 24 tháng. Đây là phần dự phòng tối thiểu.

Hàng hai: các việc chắc chắn cần tiền trong 10 năm tới. Con học, bố mẹ chăm, nhà cửa.

Hàng ba: cộng hàng một và hai. Đây là tiền lớp một – không được phép đụng.

Hàng bốn: tổng tài sản thanh khoản hiện có trừ đi hàng ba. Đây là tiền lớp hai – phần dư.

Hàng năm: 60 đến 70 phần trăm hàng bốn. Đây là mức tối đa cho một món đầu tư lớn.

Hoàn hay dành một buổi tối với vợ chồng mới quyết đầu tư để chốt năm con số này. Có bảng này rồi, mọi quyết định sau đều dễ.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao phải dự phòng tới 24 tháng, không phải 6 tháng? Vì 24 tháng là thời gian trung bình để một gia đình phục hồi từ biến cố lớn – bệnh nặng, mất việc, kinh doanh sập. 6 tháng chỉ đủ cho những tai nạn nhỏ. Người cầm trách nhiệm gia đình nên tính xa hơn.

Nếu vợ chồng không cùng ý, phải làm sao? Ngồi lại với bảng thực tế, không bảng cảm giác. Mỗi người ghi ra lo lắng cụ thể của mình, giải quyết từng cái bằng con số. Thường cãi nhau vì không có số rõ ràng. Có số, ít cãi hơn.

Nhà đang ở có cần tính vào tiền an toàn không? Không tính vào tiền thanh khoản. Nhà ở là an toàn chỗ ở, không phải đệm tài chính. Khi tính tiền an toàn, chỉ cộng tiết kiệm, vàng, các tài sản bán được trong 3 tháng.

Nếu tổng tài sản thấp, không đủ cả lớp một và lớp hai, phải làm gì? Đặt ưu tiên: xây xong lớp một trước, chưa động vào đầu tư. Đợi tiết kiệm nhiều hơn mới chuyển sang. Người chạy tắt đầu tư trước khi có đệm an toàn thường bị tai nạn ngã sâu nhất.

Anh chị muốn tính tiền nhàn rỗi của gia đình mình

Đọc tới đây, anh chị thử ngồi với vợ hoặc chồng, viết ra năm hàng Hoàn chỉ. Phần nào không được đụng, phần nào mới được đi đầu tư?

Nếu anh chị muốn có bộ câu hỏi và thước đo chi tiết để tự quyết bên gia đình, Hoàn có một tài liệu ngắn gom đủ bước phải làm trước khi xuống tiền. Nhắn cho Hoàn, Hoàn gửi tận tay.

P.S. Chị Hương ba tháng sau nhắn Hoàn. Vợ chồng chị chốt mua miếng 3,8 tỷ ở khu đã có dân. Chị giữ lại 2 tỷ cho đợt sau. Giữ 2,22 tỷ phần an toàn. Chồng chị bây giờ mỗi lần muốn quyết tiền đều mở bảng thước ra xem trước. “Em ơi, vợ chồng chị không cãi nhau về tiền nữa. Có bảng thì không còn gì để cãi, chỉ còn việc làm theo bảng.” Hoàn mong anh chị cũng có một buổi tối sắp xếp lại bảng thước của gia đình mình, trước khi đi tìm miếng tiếp theo.