Anh Nghĩa làm phân lô ở Bắc Giang. Anh đổ vào đó chín tỷ, cộng thêm hai tỷ chi phí, tổng mười một tỷ.
Anh rao mười hai tỷ. Trên giấy là lãi một tỷ.
Không bán được.
Câu anh nói lại cho người nhà nghe, nguyên văn: “một tháng gồng gánh lãi suất quá căng”. Rồi một câu nữa, gọn hơn: “trên quê ở ngoài là vỡ mồm”.
Cả vùng ấy khi đó vỡ khoảng hai đến ba trăm tỷ.
Chỗ tôi muốn dừng lại không phải con số mười một tỷ. Là chỗ này: anh Nghĩa đang có lãi trên giấy mà vẫn gãy. Vì thứ bắt anh phải bán không phải thị trường. Là tiền lãi đến hàng tháng, và trong nhà không còn khoản nào đỡ được nó.
Hai quỹ, không phải một
Đây là chỗ tôi thấy nhiều người gộp nhầm, và gộp nhầm thì tính ra con số sai.
Quỹ sống của gia đình là tiền để nhà mình chạy bình thường khi thu nhập hụt. Tiền ăn, tiền học, tiền thuốc, tiền trả nợ hàng tháng. Nó bảo vệ con người.
Đệm thanh khoản là tiền để mình không phải bán vội. Nó bảo vệ cái giá. Có đệm thì tới ngày cần tiền, mình còn thời gian tìm người mua tử tế. Không có đệm thì ai trả bao nhiêu cũng phải gật.
Hai quỹ này tình cờ hay trùng nhau về số tháng, nên người ta tưởng là một. Nhưng chúng làm hai việc khác hẳn nhau, và khi hỏng thì hỏng theo hai kiểu khác nhau.
Anh Nghĩa hỏng ở quỹ thứ hai. Món của anh có lãi, chỉ là nó không ra tiền kịp lúc tiền lãi đòi.

Quỹ sống của gia đình tính thế nào
Công thức gọn, làm trên một tờ giấy.
Lấy chi phí sống mỗi tháng của nhà mình, cộng tiền phải trả nợ mỗi tháng, rồi nhân với số tháng mình muốn chịu được.
Ba con số, ba chỗ hay sai.
Chi phí sống phải là số thật. Không phải số mình nghĩ. Lôi sao kê ba tháng gần nhất ra cộng lại rồi chia ba. Con số lôi từ sao kê thường cao hơn con số trong đầu.
Tiền trả nợ phải lấy mức sau ưu đãi, không lấy mức đang trả hôm nay. Nhiều người tính quỹ dự phòng bằng con số của khúc dễ, rồi tới tháng lãi đổi số thì quỹ hụt ngay. Chuyện mức lãi khúc sau được ghi bằng công thức chứ không bằng con số, tôi viết ở bài lãi suất thả nổi là gì.
Số tháng thì tuỳ nghề. Người làm công ăn lương, thu nhập đều, sáu tháng là một mốc hợp lý. Người làm ăn riêng, thu nhập theo mùa, nên là chín tháng tới mười hai tháng. Người có một nguồn thu duy nhất thì cộng thêm, vì nguồn đó đứt là đứt hết.
Chuyện giữ lại bao nhiêu tiền mặt ngay lúc ký, tôi viết riêng ở bài quỹ dự phòng khi mua nhà.
Đệm thanh khoản tính bằng thời gian bán, không bằng chi phí sống
Quỹ thứ hai tính theo một thước khác.
Bất động sản không như vàng hay sổ tiết kiệm. Vàng thì ra quầy là bán. Sổ thì đến ngân hàng là tất toán. Còn một căn nhà thì bán được hay không còn tuỳ thị trường, và tuỳ có tìm được người mua hay không.
Thời gian bán một món, theo cái tôi thấy, tối thiểu là ba tháng. Thông thường phải sáu tháng đến một năm.
Nên nếu mình biết trước một ngày phải có tiền, hãy lùi mốc đó lại chừng ấy. Cần tiền tháng sáu thì phải bắt đầu bán từ cuối năm trước, chứ không phải tháng năm.
Đệm thanh khoản chính là số tháng ấy, quy ra tiền trả nợ. Có nó thì mình bán theo giá mình muốn. Không có thì mình bán theo giá người ta cho.
Và đây là chỗ hay bị nhầm: có lãi trên giấy không phải là có đệm. Anh Nghĩa rao mười hai tỷ trên vốn mười một tỷ. Con số mười hai tỷ đó chỉ thành tiền vào ngày có người trả. Giá rao không phải giá trả.
Ba cái mốc đặt cạnh nhau
Quỹ dự phòng chỉ tính đúng khi biết nó phải đỡ tới ngày nào. Nên lấy một cuốn lịch ra, khoanh ba cái mốc.
Mốc nhà mình. Con vào đại học, xây lại nhà, cưới cho con, bố mẹ già cần một khoản thuốc men. Những việc này có lịch khá cố định, biết trước được.
Mốc ngân hàng. Tháng tiền lãi đổi số, và năm bắt buộc tất toán khoản vay.
Mốc tài sản. Năm mình dự định bán, và mức giá mình chờ.
Đặt ba mốc trên một cột. Mốc nào đến trước, đó là ngày mình buộc phải xoay tiền. Quỹ dự phòng phải đỡ được tới đúng cái mốc ấy, trừ hao thêm thời gian bán.
Nếu tính ra không đỡ nổi thì việc phải làm không phải cố thêm. Là chia lại rổ tiền: tách riêng khoản dành cho việc nhà, phần còn lại mới đem đi mua. Thay vì mua căn năm tỷ thì mua căn ba tỷ, nhưng là căn giữ được tới ngày mình muốn bán.
Bốn dấu hiệu quỹ đang mỏng hơn mình tưởng
Đây là bốn thứ tôi hay thấy, và cả bốn đều đếm được.
Một, quỹ đang nằm trong chính món vừa mua. Nhiều người gom hết tiền mặt vào giá mua, rồi coi phần giá trị căn nhà là dự phòng. Nó không phải. Dự phòng là thứ rút ra được trong vài ngày.
Hai, quỹ tính theo mức trả hôm nay. Qua tháng lãi đổi số, con số hàng tháng to lên, quỹ co lại đúng chừng ấy mà mình không nhận ra.
Ba, trong tay không còn món nào bán được tự do. Đếm từng món, hỏi đúng một câu: sổ có nằm trong tay mình không, có đang cắm không, có cho ai mượn không, có tranh chấp không, có dính quy hoạch không. Đếm ra một phân số, mấy món trên mấy món. Ra số không thì quỹ tiền mặt là đường thoát duy nhất, đừng tiêu nốt nó.
Bốn, kế hoạch trả nợ có câu “đến lúc đó bán món cũ”. Đây không phải quỹ dự phòng. Đây là một lời hứa với chính mình, mà người giữ lời hứa đó lại là thị trường.
Người đang gánh khoản vay lớn giữa chu kỳ xấu thì xem thêm bài áp lực trả nợ đầu tư bất động sản. Cách tôi ngồi cùng người mua ở những chỗ này, tôi để ở trang Trần Quốc Hoàn là ai.
Tiền dự phòng không nằm chết
Có một câu tôi hay nghe: để một cục tiền như thế thì phí quá, sao không mang đi mua thêm.
Tôi hiểu cảm giác đó. Nhìn tiền nằm yên trong khi giá ngoài kia đang chạy thì sốt ruột thật.
Nhưng tiền dự phòng không nằm chết. Nó đang làm nhiệm vụ bảo vệ. Nó là thứ cho phép mình nói không với một người trả giá thấp.
Và nói cho rõ một chỗ hay bị nhập nhằng. Tiền thuê một căn nhà đẻ ra không phải phần lời. Nó là bằng chứng có người cần chỗ đó thật. Phần lời nằm ở giá vốn, mà giá vốn chỉ tăng khi mua đúng chỗ đúng lúc. Nên đừng lấy tiền thuê kỳ vọng ra thay cho quỹ dự phòng. Hợp đồng thuê có thể đứt, còn tiền lãi thì không.
Mức lãi điều hành và số liệu chính thức, anh chị tra ở trang Ngân hàng Nhà nước Việt Nam để có mốc đối chiếu bên ngoài.
Khi nào chuyện quỹ dự phòng nhẹ đi
Mua trả thẳng, không vay đồng nào. Lúc này chỉ còn quỹ sống của gia đình, và nó không bị khoản trả nợ hàng tháng kéo to ra.
Thu nhập đều và có hai nguồn trở lên. Một nguồn hụt vẫn còn nguồn kia, nên số tháng có thể bớt đi.
Căn mới đã có hợp đồng thuê, tên người thuê rõ, ngày bắt đầu rõ. Lúc đó tiền thuê gánh bớt một phần khoản trả hàng tháng. Nhưng tính bằng tiền thuê ròng, và vẫn giữ quỹ cho trường hợp người thuê trả nhà.
Và nói cho rõ: có đủ quỹ không có nghĩa là nên mua. Nó chỉ nói một điều, mình không bị buộc phải bán vào ngày người khác chọn. Món đó đáng mua hay không còn phải soi tiếp pháp lý, người mua lại, và chu kỳ của vùng.
Người đang cân kỳ hạn vay thì xem bài vay ngắn hạn hay dài hạn. Người đang cân nên dồn một căn hay chia ra thì xem bài vì sao không nên dồn hết tiền vào một bất động sản.
Câu hỏi thường gặp
Quỹ dự phòng cần bao nhiêu khi đang trả nợ mua nhà?
Tính bằng chi phí sống mỗi tháng cộng tiền trả nợ mỗi tháng, rồi nhân với số tháng mình muốn chịu được. Người làm công ăn lương thường lấy sáu tháng, người làm ăn riêng nên lấy chín tới mười hai tháng. Và tiền trả nợ phải lấy mức sau ưu đãi, không lấy mức đang trả hôm nay.
Quỹ dự phòng nên để ở đâu?
Để ở chỗ rút ra được trong vài ngày mà không mất nhiều, ví dụ tiền gửi kỳ hạn ngắn. Đừng để nó trong chính bất động sản vừa mua, vì thứ đó cần vài tháng mới thành tiền, mà bán vội thì mất giá.
Có lãi trên giấy thì có cần quỹ dự phòng không?
Vẫn cần, và đây là chỗ nhiều người vấp. Lãi trên giấy chỉ thành tiền vào ngày có người trả giá thật. Trong lúc chờ ngày đó, tiền lãi vẫn đến hàng tháng. Không có quỹ thì phải bán vội, mà bán vội thì phần lãi trên giấy bay mất.
Tiền thuê căn nhà có tính vào quỹ dự phòng được không?
Tiền thuê gánh bớt được khoản trả hàng tháng, nhưng không thay được quỹ. Hợp đồng thuê có thể đứt, người thuê có thể trả nhà, còn tiền lãi thì đến đều. Tính tiền thuê ròng vào phép trừ hàng tháng, và giữ quỹ riêng.
Bán một tài sản thường mất bao lâu?
Theo cái tôi thấy, tối thiểu ba tháng, thông thường sáu tháng đến một năm, tuỳ thị trường và tuỳ món. Nên nếu biết trước ngày cần tiền, hãy lùi mốc bắt đầu bán lại chừng ấy thời gian.
Kết
Quỹ dự phòng khi đang trả nợ không phải một khoản. Là hai.
Một khoản giữ cho nhà mình chạy bình thường. Một khoản giữ cho mình khỏi phải bán vội. Tính riêng từng cái, rồi đặt cả hai cạnh ba cái mốc trên lịch nhà mình.
Anh Nghĩa đổ mười một tỷ và rao mười hai tỷ. Trên giấy anh thắng. Chỗ anh thiếu không phải một món tốt hơn, chỗ anh thiếu là mấy tháng để chờ người mua tử tế.
Anh chị đang trả nợ và muốn tự soi xem quỹ nhà mình dày hay mỏng? Tôi để sẵn bộ câu hỏi Cách kiểm tra một món trước khi xuống tiền để anh chị tự chấm. Để lại thông tin ở trang liên hệ để tôi gửi.
P.S. Bài này chỉ làm một việc: tách hai quỹ ra và tính số tháng cho từng cái. Nó không chấm được chuyện nên bán món nào trong tay, chỗ đó tôi viết riêng.
Bài viết liên quan
- Bài trụ nên đọc: Lập bảng so sánh trước khi mua nhà: bí quyết dạy anh Bình chọn 1 trong 5 căn nhà phố Sài Gòn
- Quỹ dự phòng nên giữ lại bao nhiêu khi xuống tiền mua nhà
- Quỹ dự phòng khi vay đầu tư bất động sản: NĐT miền Bắc vào Nam cần bao nhiêu
- Nhà đầu tư Hải Phòng quản lý BĐS từ xa: anh Dương 55 tuổi và bài toán 1.700 km
- Cho thuê nguyên căn hay từng phòng: bài toán dòng tiền
- Phân bổ tiền giữa bất động sản và dự phòng: bảng chị Tâm in ra dán tủ lạnh
Bài viết bởi Trần Quốc Hoàn — 15 năm trong nghề bất động sản, đồng hành cùng nhà đầu tư miền Bắc vào Nam.



