Ngân hàng duyệt cho anh chị vay bảy mươi phần trăm. Vậy bảy mươi phần trăm là an toàn chứ?
Đây là câu tôi được hỏi nhiều, và nó dựa trên một hiểu nhầm rất dễ mắc: tưởng rằng ngân hàng duyệt tức là ngân hàng đã thẩm định hộ mình.
Không phải.
Ngân hàng trả lời một câu hỏi của riêng họ: nếu người này không trả được, chúng tôi có thu hồi đủ không.
Còn câu hỏi của nhà mình là câu khác hẳn: mỗi tháng nhà mình trả được bao nhiêu mà vẫn sống bình thường.
Hai câu hỏi khác nhau, nên hai câu trả lời cũng khác nhau. Tôi sẽ nói trước về năm thứ ngân hàng nhìn, rồi nói tới chỗ họ không nhìn.
Năm thứ ngân hàng nhìn vào hồ sơ
Một, thu nhập chứng minh được
Chữ quan trọng ở đây là chứng minh được, không phải thu nhập thật.
Người làm công ăn lương dễ nhất: hợp đồng lao động, sao kê lương, đóng bảo hiểm. Người làm ăn riêng thì khó hơn, phải có giấy phép kinh doanh, sổ sách, sao kê tài khoản, có khi cả hoá đơn đầu vào đầu ra.
Đây là chỗ nhiều người làm ăn tốt mà hồ sơ lại yếu. Thu nhập thật có, nhưng phần lớn đi qua tiền mặt nên không có vệt trên giấy.
Và cũng là chỗ nhiều người thu nhập vừa phải mà hồ sơ lại đẹp, vì lương chuyển khoản đều đặn hàng tháng.
Hai, lịch sử tín dụng
Ngân hàng tra lịch sử trả nợ của mình ở Trung tâm Thông tin tín dụng Quốc gia. Ở đó ghi các khoản vay cũ, thẻ tín dụng, và quan trọng nhất là có từng trả chậm hay không.
Một khoản thẻ tín dụng quên trả vài tháng trước cũng đủ làm hồ sơ khó. Chuyện này hay bị bỏ qua vì người ta không nghĩ cái thẻ nhỏ lại ảnh hưởng tới khoản vay vài tỷ.
Anh chị tự tra được lịch sử của mình ở trang Trung tâm Thông tin tín dụng Quốc gia trước khi nộp hồ sơ, để khỏi bất ngờ.
Ba, tài sản bảo đảm và cách nó được định giá
Ngân hàng định giá căn nhà theo cách của họ, và con số đó thường thấp hơn giá thị trường.
Lý do dễ hiểu: họ tính tới trường hợp phải bán gấp. Bán gấp thì không được giá.
Nên khi họ nói cho vay bảy mươi phần trăm, bảy mươi phần trăm đó tính trên giá họ định, không phải giá mình mua. Hai con số có thể cách nhau khá xa, và phần chênh là tiền mình phải tự bỏ thêm.
Hỏi thẳng câu này trước khi ký cọc: ngân hàng định giá căn này bao nhiêu, và cho vay bao nhiêu phần trăm trên con số đó.
Bốn, pháp lý của chính tài sản
Sổ phải sạch. Không tranh chấp, không đang bị kê biên, không dính quy hoạch, đúng tên người bán, đúng hiện trạng.
Ngân hàng có đội thẩm định riêng và họ soi phần này khá kỹ, vì đây là thứ bảo vệ họ. Nhưng đừng vì thế mà giao hết việc kiểm tra pháp lý cho họ. Họ kiểm theo tiêu chuẩn nhận thế chấp, không kiểm theo tiêu chuẩn một người sẽ ở và sẽ bán lại.
Cách tự đọc một cuốn sổ, tôi viết ở bài cách đọc một cuốn sổ đỏ. Chuyện mua căn đang thế chấp thì ở bài mua nhà đang thế chấp ngân hàng.
Năm, tuổi và thời hạn vay
Khoản vay thường phải kết thúc trước một mốc tuổi nhất định. Nên người càng lớn tuổi thì kỳ hạn càng ngắn lại, mà kỳ hạn ngắn thì tiền trả mỗi tháng nặng hơn.
Người ngoài năm mươi hay gặp chuyện này. Cùng một khoản vay, cùng một mức lãi, nhưng con số hàng tháng của họ lớn hơn hẳn người bốn mươi, chỉ vì số năm ít đi.
Mốc tuổi cụ thể mỗi ngân hàng mỗi khác, nên hỏi thẳng chứ đừng đoán.

Thứ ngân hàng không nhìn
Đây mới là phần tôi muốn nói kỹ.
Ngân hàng không nhìn chi phí sống thật của nhà mình. Họ có công thức tính chi phí sinh hoạt, nhưng đó là con số chung, không phải con số của nhà có hai đứa con đang học thêm.
Ngân hàng không nhìn những cái mốc của nhà mình. Năm con vào đại học, năm xây lại nhà, năm cưới cho con. Những việc đó có lịch khá cố định, và chúng không hỏi ý ngân hàng.
Ngân hàng không nhìn đường ra của mình. Họ chỉ cần biết căn này phát mãi được. Họ không cần biết đến ngày mình muốn bán thì có ai mua hay không.
Và ngân hàng không nhìn tháng lãi đổi số từ góc của mình. Với họ, mức lãi sau ưu đãi là một điều khoản. Với nhà mình, nó là một con số đổi đời sống.
Nên hồ sơ được duyệt là một tin tốt về giấy tờ. Nó không phải một kết luận về sức chịu đựng.
Ba câu phải hỏi lại sau khi được duyệt
Được duyệt rồi thì hỏi tiếp ba câu, và xin trả lời bằng giấy.
1. “Tháng nào lãi của tôi đổi số, và tháng đó tôi trả bao nhiêu một tháng?” 2. “Cho tôi xem dòng ghi mức lãi sau ưu đãi nằm ở điều khoản nào.” 3. “Mười hai tháng qua, lãi suất cơ sở của ngân hàng mình cao nhất là bao nhiêu?”
Câu thứ ba ít người hỏi nhất, và nó là câu biến một công thức thành một con số. Lấy lãi cơ sở cao nhất mười hai tháng qua cộng biên độ trong hợp đồng, ra mức mình đã phải trả nếu ký sớm hơn một năm.
Ba câu này còn đo luôn người trả lời. Ai đưa được cả ba bằng giấy thì đáng nói tiếp.
Phần công thức lãi khúc sau tôi viết kỹ ở bài lãi suất thả nổi là gì.
Phép trừ nhà mình phải tự làm
Ngân hàng trả lời xong câu của họ. Giờ tới câu của mình, và câu này không ai làm hộ được.
Đặt ba số lên một hàng.
Số một: tiền phải trả mỗi tháng kể từ tháng lãi đổi số. Ghi hai dòng riêng, một dòng lãi, một dòng gốc. Đừng gộp.
Số hai: tiền căn mới tự sinh ra mỗi tháng. Có hợp đồng thuê, có tên người thuê, có ngày bắt đầu. Chưa có thì ghi số không.
Số ba: thu nhập ròng của nhà mình mỗi tháng, lấy từ sao kê ba tháng gần nhất, đã trừ hết chi phí sống.
Trừ ra. Số dương là từ tháng đó nhà mình hụt đúng chừng ấy mỗi tháng.
Rồi vặn thêm một nút: cộng ba điểm phần trăm vào mức lãi sau ưu đãi, tính lại, trừ lại. Đây là nút vặn chứ không phải dự báo. Tôi không nói lãi sẽ tăng ba phần trăm, tôi chỉ hỏi nếu tăng chừng đó thì nhà mình ra sao.
Phép trừ đầy đủ cùng cách đọc kết quả, tôi viết ở bài vay bao nhiêu thì vẫn sống bình thường. Cách tôi ngồi cùng người mua ở những chỗ này, tôi để ở trang Trần Quốc Hoàn là ai.
Bộ giấy nên chuẩn bị trước
Chuẩn bị trước thì hồ sơ nhanh, và quan trọng hơn là mình chủ động.
Giấy tờ cá nhân: căn cước, sổ hộ khẩu hoặc giấy xác nhận cư trú, giấy đăng ký kết hôn hoặc xác nhận độc thân.
Giấy chứng minh thu nhập: hợp đồng lao động và sao kê lương nếu làm công; giấy phép kinh doanh, sổ sách và sao kê tài khoản nếu làm ăn riêng; hợp đồng cho thuê nếu có nguồn thu từ tài sản.
Giấy của tài sản định mua: sổ, hợp đồng đặt cọc hoặc hợp đồng mua bán, và giấy tờ của bên bán.
Giấy về các khoản nợ đang có: hợp đồng vay cũ, sao kê thẻ tín dụng.
Một mẹo nhỏ mà hiệu quả: trước khi nộp, tự tra lịch sử tín dụng của mình một lượt. Có vết gì thì xử lý trước, còn hơn để ngân hàng tìm ra rồi mình mới biết.
Số liệu chính thức về lãi suất và tín dụng, anh chị tra ở trang Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
Khi nào chuyện duyệt vay không còn là chuyện chính
Mua trả thẳng, không vay đồng nào. Lúc đó năm thứ trên không liên quan, và câu phải hỏi là câu về giá và về người mua lại.
Hồ sơ đã được duyệt rồi. Lúc này việc còn lại không phải lo duyệt, mà là làm phép trừ và đọc kỹ hai ô trong hợp đồng.
Vay kinh doanh theo vòng vốn. Loại này ngân hàng nhìn bằng bộ tiêu chí khác, bám vào vòng hàng chứ không vào lịch hai mươi năm.
Và nói cho rõ: hồ sơ được duyệt không có nghĩa là nên vay, cũng không có nghĩa là căn đó tốt. Nó chỉ nói rằng ngân hàng thấy họ an toàn. Phần an toàn của nhà mình thì nhà mình tự tính.
Người đang cân tỷ lệ vay thì xem bài tỷ lệ vay an toàn trên giá trị một căn nhà. Người muốn soi khoản vay đang có thì xem bài dấu hiệu khoản vay đang vượt quá sức mình.
Câu hỏi thường gặp
Ngân hàng duyệt vay dựa trên những gì?
Năm thứ: thu nhập chứng minh được, lịch sử tín dụng, tài sản bảo đảm và mức định giá của ngân hàng, pháp lý của tài sản, cùng tuổi và thời hạn vay. Cả năm đều phục vụ một câu hỏi của ngân hàng, đó là khả năng thu hồi, chứ không phải câu hỏi nhà mình chịu được bao nhiêu.
Làm ăn tự do, không có sao kê lương thì vay được không?
Vay được, nhưng hồ sơ cần dày hơn: giấy phép kinh doanh, sổ sách bán hàng, sao kê tài khoản nhiều tháng, hợp đồng đầu vào đầu ra. Chuyển dần dòng tiền buôn bán qua tài khoản vài tháng trước khi nộp hồ sơ thì phần chứng minh thu nhập nhẹ hẳn đi.
Ngân hàng định giá thấp hơn giá mua thì sao?
Thì số tiền được vay tính trên giá ngân hàng định, không phải giá mình mua, nên phần chênh mình phải tự bỏ thêm. Hãy hỏi con số định giá ngay trước khi ký cọc, để biết mình cần chuẩn bị bao nhiêu tiền mặt.
Từng trả chậm thẻ tín dụng có ảnh hưởng không?
Có, vì lịch sử trả nợ được ghi lại và ngân hàng tra được. Mức ảnh hưởng tuỳ mức độ và thời điểm. Hãy tự tra lịch sử tín dụng của mình trước khi nộp hồ sơ, có vết gì thì xử lý xong rồi hãy nộp.
Được duyệt mức vay cao thì có nên vay hết không?
Không nên coi mức được duyệt là mức nên vay. Ngân hàng tính theo khả năng thu hồi của họ, còn nhà mình phải tính theo tiền trả mỗi tháng sau ưu đãi. Làm phép trừ ba số rồi quyết, đừng quyết bằng con số ngân hàng đưa.
Kết
Ngân hàng nhìn năm thứ, và cả năm đều trả lời một câu hỏi: nếu người này không trả được thì chúng tôi có thu hồi đủ không.
Câu hỏi của nhà mình nằm ở chỗ khác: từ tháng lãi đổi số, mỗi tháng phải trả bao nhiêu, và còn lại bao nhiêu để sống.
Được duyệt là xong phần của ngân hàng. Phần của mình bắt đầu từ lúc đó, và nó chỉ cần một tờ giấy với ba con số.
Anh chị đang chuẩn bị hồ sơ vay và muốn tự soi trước? Tôi để sẵn bộ câu hỏi Cách kiểm tra một món trước khi xuống tiền để anh chị tự chấm. Để lại thông tin ở trang liên hệ để tôi gửi.
P.S. Bài này chỉ làm một việc: tách câu hỏi của ngân hàng ra khỏi câu hỏi của nhà mình. Nó không chấm được chuyện căn đó đáng mua hay không, chỗ đó tôi viết riêng.
Bài viết liên quan
- Bài trụ nên đọc: Tỷ lệ vay an toàn mua bất động sản cho NĐT miền Bắc vào Nam
- Hợp đồng mua bán nhà đất: bảy dòng chữ nhỏ dễ bỏ qua và cách đọc kỹ trước khi ký
- Người đầu tư sai không thiếu kiến thức, họ thiếu quyền kiểm soát quyết định
- So sánh vay ngân hàng và vay người thân khi mua nhà
- Vì Sao Chị Liên Không Vay Một Đồng Khi Đầu Tư Xa Quê
- Để tiền trong ngân hàng mất giá bao nhiêu mỗi năm
Bài viết bởi Trần Quốc Hoàn — 15 năm trong nghề bất động sản, đồng hành cùng nhà đầu tư miền Bắc vào Nam.



