Ba mươi phần trăm thì an toàn chưa. Năm mươi được không. Bảy mươi có liều quá không.
Đây là câu tôi nghe nhiều nhất khi ngồi với người đang tính vay. Và là câu tôi không trả lời bằng một con số.
Không phải vì tôi giấu. Vì con số đó không tồn tại.
Tôi sẽ nói rõ vì sao, rồi đưa thứ thay được nó.
Mọi tỷ lệ phần trăm đều đang đo nhầm chỗ
Tỷ lệ vay trên giá trị tài sản là số tiền vay chia cho giá trị căn nhà. Vay hai tỷ trên căn bốn tỷ là năm mươi phần trăm.
Con số này có ích thật, nhưng nó có ích cho ngân hàng. Ngân hàng dùng nó để đo rủi ro của chính họ: nếu mình không trả được, bán căn đó đi thì họ thu lại đủ không.
Nó đo giá trị cái tài sản.
Nhưng thứ làm một gia đình gãy không phải giá trị tài sản. Là số tiền phải trả mỗi tháng.
Giá trị căn nhà chỉ thành tiền vào đúng ngày bán được. Còn tiền lãi thì đến đều hàng tháng, không hỏi thị trường đang lên hay xuống.
Cho nên hai con số ấy ở hai thế giới khác nhau. Lấy cái đo tài sản để trả lời câu hỏi về dòng tiền thì sai ngay từ chỗ đặt câu hỏi.

Hai nhà cùng vay năm mươi phần trăm, một nhà gãy
Lấy một ví dụ cho dễ hình dung. Hai nhà, cùng mua căn bốn tỷ, cùng vay hai tỷ. Cùng năm mươi phần trăm.
Nhà thứ nhất mua một căn đã có người thuê, hợp đồng ký rồi, tên người thuê có, ngày bắt đầu có.
Nhà thứ hai mua một căn để đó chờ lên giá.
Tiền lãi hai nhà phải trả như nhau. Nếu nhẩm nhanh theo mốc tôi hay dùng, vay hai tỷ thì khoảng hai mươi triệu tiền lãi một tháng, chưa kể gốc. Đây là nhẩm để thấy hình dáng con số, không phải bảng lãi của ngân hàng nào.
Nhà thứ nhất lấy tiền thuê bù vào, phần còn thiếu mới lấy từ thu nhập. Nhà thứ hai lấy trọn hai mươi triệu từ thu nhập đi làm.
Cùng một tỷ lệ. Hai bài toán khác hẳn nhau.
Thêm một biến nữa. Nếu thu nhập ròng của nhà thứ hai là ba mươi triệu một tháng thì họ còn thở được. Nếu là mười lăm triệu thì họ hụt ngay từ tháng đầu sau ưu đãi.
Vẫn là năm mươi phần trăm.
Đến đây thì rõ: con số phần trăm không biết nhà mình thu nhập bao nhiêu, không biết căn đó có đẻ ra đồng nào không, và không biết tháng nào tiền lãi của mình đổi số.
Tôi cũng viết một bài riêng về tỷ lệ vay an toàn ở góc người miền Bắc vào Nam, anh chị đọc kèm thì đủ hai mặt.
Thứ thay được con số phần trăm
Thay bằng một phép trừ, làm trong mười phút, với hai thứ trên bàn: bảng tính của ngân hàng và một tờ giấy.
Đặt ba số lên một hàng.
Số một: tiền phải trả mỗi tháng kể từ tháng tiền lãi đổi số. Không phải tiền trả trong thời gian ưu đãi. Ghi thành hai dòng riêng, một dòng lãi, một dòng gốc. Gộp lại là tự làm nhẹ con số cho mình nghe đỡ sợ.
Số hai: tiền căn mới tự sinh ra mỗi tháng. Tiền thuê ròng, có tên người thuê, có ngày bắt đầu. Chưa có hợp đồng thuê thì ghi số không, không ghi số mình mong.
Số ba: thu nhập ròng của nhà mình mỗi tháng, đã trừ hết chi phí sống.
Rồi trừ: số một, trừ số hai, trừ số ba.
Ra số âm thì tháng đó nhà mình vẫn còn dư. Ra số dương thì từ tháng đó, mỗi tháng nhà mình hụt đúng chừng ấy.
Phép trừ này nói được thứ mà không con số phần trăm nào nói được: thiếu bao nhiêu, và thiếu từ tháng nào.
Phép trừ đầy đủ cùng cách đọc kết quả, tôi viết ở bài vay bao nhiêu thì vẫn sống bình thường.
Hai ô phải có trước khi làm phép trừ
Phép trừ chỉ chạy được khi có hai ô này. Thiếu một trong hai thì chưa đặt cọc, chưa ký.
Ô thứ nhất: ngày tiền lãi đổi số. Tháng nào, năm nào. Ghi đúng tháng và năm, đừng ghi “sau hai năm”. Ngày này nằm trong điều khoản ưu đãi hoặc điều khoản ân hạn.
Ô thứ hai: mức lãi từ ngày đó. Chép nguyên dòng trong hợp đồng, kể cả khi nó là một công thức kiểu lãi suất cơ sở cộng biên độ ba phẩy năm phần trăm.
Hai ô này không ai trả lời thay được bằng câu “lãi suất giờ thấp mà anh”. Đó không phải một ngày, và cũng không phải một con số.
Nếu ô thứ hai là công thức thì hỏi thêm: mười hai tháng qua, lãi suất cơ sở của chính ngân hàng đó cao nhất là bao nhiêu. Cộng biên độ vào là ra một con số thật. Cơ chế của phần công thức này tôi viết kỹ ở bài lãi suất thả nổi là gì.
Một nút vặn nữa, vặn xong mới yên tâm
Có đủ số rồi thì làm thêm một việc nhỏ.
Lấy mức lãi sau ưu đãi, cộng thêm ba điểm phần trăm, rồi tính lại tiền phải trả mỗi tháng. Chạy lại phép trừ với con số mới.
Đây là một nút vặn, không phải một dự báo. Tôi không nói lãi sẽ tăng ba phần trăm. Tôi chỉ hỏi: nếu nó tăng chừng đó thì nhà mình thành ra sao.
Vặn xong anh chị sẽ thấy một chuyện hay. Phần trăm nghe nhỏ, mà tiền thì không nhỏ.
Phần trăm không rút tiền khỏi túi mình. Con số mỗi tháng mới rút.
Con số đếm được cuối cùng: đường ra
Phép trừ qua rồi cũng chưa xong. Còn một con số nữa, và nó đếm bằng mắt.
Liệt kê mọi món mình đang cầm, mỗi món một dòng. Với từng món hỏi đúng một câu: món này bán được tự do không.
Tự do nghĩa là sổ nằm trong tay mình, không cắm ngân hàng, không cho ai mượn, không tranh chấp, không dính quy hoạch.
Đếm ra một phân số. Mấy món trên mấy món.
Ra số không thì không vay thêm, dù phép trừ ở trên đã qua. Vì đến ngày cần tiền, không có món nào ra được.
Tôi gặp nhiều trường hợp phân số này nhỏ hơn người ta tưởng. Có nhà cầm sáu món tài sản mà đếm ra đúng một món bán được tự do. Những món còn lại thì cái đang cắm, cái cho người nhà mượn sổ, cái dính quy hoạch từ hơn mười năm trước.
Và một lưu ý về giá. Món tự do đó, lần gần nhất có người trả giá thật là bao nhiêu, cách đây mấy tháng. Giá rao không phải giá trả. Chỉ con số có người đứng sau mới tính. Cách ước giá bán lại tôi viết ở bài ước lượng giá bán lại sau ba năm.
Ba câu mang đi hỏi nhân viên tín dụng
1. “Tháng nào lãi của tôi đổi số, và tháng đó tôi trả bao nhiêu một tháng?” 2. “Cho tôi xem dòng ghi mức lãi sau ưu đãi nằm ở điều khoản nào.” 3. “Mười hai tháng qua, lãi suất cơ sở của ngân hàng mình cao nhất là bao nhiêu?”
Câu thứ ba là câu ít người hỏi nhất, và là câu biến một công thức thành một con số.
Ba câu này còn đo luôn người trả lời. Ai đưa được cả ba bằng giấy thì đáng nói tiếp.
Mức lãi điều hành và số liệu chính thức, anh chị tra ở trang Ngân hàng Nhà nước Việt Nam để có mốc đối chiếu bên ngoài. Cách tôi ngồi cùng người mua ở chỗ này, tôi để ở trang Trần Quốc Hoàn là ai.
Khi nào câu chuyện tỷ lệ vay không còn quan trọng
Mua trả thẳng, không vay đồng nào. Lúc đó cả phép trừ lẫn hai ô trên đều để trống được. Câu phải hỏi là câu về giá và về người mua lại.
Khoản vay nhỏ so với thu nhập nhà mình, và căn mới đã có hợp đồng thuê. Hai điều kiện đi với nhau, thiếu một là không tính.
Vay kinh doanh theo vòng vốn ngắn. Loại này chạy theo vòng hàng, không nằm trên lịch mười lăm năm.
Và nói cho rõ: làm xong phép trừ không có nghĩa là nên vay. Nó chỉ nói một điều, món này mình không còn ký mù chỗ dòng tiền. Chuyện căn đó đáng mua hay không còn phải soi tiếp pháp lý, người mua lại, và chu kỳ của vùng.
Chuyện giữ lại bao nhiêu tiền mặt sau khi ký thì ở bài quỹ dự phòng khi mua nhà. Chuyện nên dồn vào một căn hay chia ra thì ở bài vì sao không nên dồn hết tiền vào một bất động sản.
Câu hỏi thường gặp
Tỷ lệ vay an toàn trên giá trị một căn nhà là bao nhiêu phần trăm?
Không có một con số phần trăm đúng cho mọi người. Tỷ lệ đó đo giá trị tài sản, còn thứ làm người ta gãy là tiền phải trả mỗi tháng. Hai nhà cùng vay năm mươi phần trăm vẫn có thể một nhà gãy một nhà không, vì thu nhập ròng và ngày hết ưu đãi khác nhau.
Vậy thay con số phần trăm bằng cái gì?
Bằng một phép trừ ba số: tiền phải trả mỗi tháng kể từ ngày lãi đổi số, trừ tiền căn mới tự sinh ra, trừ thu nhập ròng của nhà. Ra số dương là từ tháng đó nhà mình hụt đúng chừng ấy mỗi tháng.
Ngân hàng duyệt cho vay bảy mươi phần trăm thì có nghĩa là an toàn không?
Không. Ngân hàng duyệt theo rủi ro của họ, tức là khả năng thu hồi khi phải phát mãi. Đó là bài toán của họ, không phải bài toán dòng tiền của nhà mình. Hai bên nhìn hai thứ khác nhau trên cùng một hồ sơ.
Tôi nên lấy thu nhập tháng nào để tính?
Lấy thu nhập ròng của tháng thấp nhất trong năm, đã trừ hết chi phí sống. Lấy tháng cao nhất là tự cho mình một kết quả đẹp mà mình không sống bằng nó quanh năm.
Có hợp đồng thuê rồi thì tính tiền thuê vào phép trừ thế nào?
Tính tiền thuê ròng, tức là đã trừ các khoản phải chi cho căn đó, và chỉ tính khi có hợp đồng với tên người thuê và ngày bắt đầu. Chưa có hợp đồng thì ghi số không. Và nhớ một điều: tiền thuê không phải phần lời, nó là bằng chứng có người cần chỗ đó thật. Phần lời nằm ở giá vốn, mà giá vốn chỉ tăng khi mua đúng chỗ đúng lúc.
Kết
Câu hỏi vay bao nhiêu phần trăm thì an toàn là câu hỏi không có đáp án. Và tôi nghĩ biết điều đó cũng đã là một bước.
Câu có đáp án là câu khác: tháng nào tiền lãi của mình đổi số, tháng đó mỗi tháng phải trả bao nhiêu, và nhà mình còn lại bao nhiêu.
Hai ô trong hợp đồng, ba số trên một tờ giấy, một nút vặn cộng ba điểm phần trăm, và một phân số đếm xem còn mấy món bán được tự do. Chừng đó việc mất mười phút, và nó nói được nhiều hơn mọi con số phần trăm nghe được ở ngoài.
Anh chị đang cân một khoản vay và muốn tự soi trước khi ký? Tôi để sẵn bộ câu hỏi Cách kiểm tra một món trước khi xuống tiền để anh chị tự chấm. Để lại thông tin ở trang liên hệ để tôi gửi.
P.S. Bài này chỉ làm một việc: thay câu hỏi phần trăm bằng một phép trừ. Nó không chấm được chuyện căn đó mua đắt hay rẻ, chỗ đó tôi viết riêng.
Bài viết liên quan
- Bài trụ nên đọc: Tỷ lệ vay an toàn mua bất động sản cho NĐT miền Bắc vào Nam
- Sai một chữ trên sổ: đính chính mất công thế nào
- Lọc tin xấu bất động sản trên báo: cách NĐT Bắc đọc tin để không bị tê liệt
- Lời 50% Trên Giấy Mà Không Bán Được: Bài Học Thanh Khoản Đắt Nhất Đời Tôi Từng Chứng Kiến
- Mua nhà bằng tiền mặt hoàn toàn: khôn hay phí cơ hội
- Hợp đồng đặt cọc: những điều khoản nào bảo vệ người mua
Bài viết bởi Trần Quốc Hoàn — 15 năm trong nghề bất động sản, đồng hành cùng nhà đầu tư miền Bắc vào Nam.



