SAPO (Excerpt): Chị Phượng ký hợp đồng mua đất ba tỷ bảy, không đọc kỹ phần phạt vi phạm. Khi thủ tục chậm, chị bị phạt bảy mươi triệu. Bài này tôi viết lại bảy dòng chữ nhỏ dễ bỏ qua trong hợp đồng mua bán, để anh chị đọc kỹ trước khi đặt bút ký.
CHÚ THÍCH ẢNH ĐẠI DIỆN: Đọc kỹ từng dòng trong hợp đồng mua bán – bảy chỗ dễ bị bỏ qua đến khi phát sinh tranh chấp.
Chuyện của chị Phượng
Chị Phượng mua một lô đất ở Nhơn Trạch, giá ba tỷ bảy. Hợp đồng chị ký là mẫu do bên bán soạn sẵn. Chị tin bên bán, không nhìn kỹ các điều khoản phụ.
Thủ tục sang tên bị chậm hai mươi lăm ngày so với dự kiến, do một giấy tờ ở Phòng Tài nguyên phải bổ sung. Chủ bán viện ra điều khoản trong hợp đồng: “Nếu bên mua chậm hoàn tất thủ tục sang tên quá mười lăm ngày so với tiến độ, bên mua phải trả phạt vi phạm hợp đồng với mức năm triệu đồng mỗi ngày chậm.”
Chị bị phạt mười ngày quá hạn. Năm mươi triệu. Chị không chịu, lại thương lượng. Cuối cùng chị trả bảy mươi triệu cho hai bên không cãi nhau nữa.
Chị gọi tôi hỏi “em ơi, em có từng gặp điều khoản này không? Tại sao em không nói với chị?”
Tôi bảo chị: điều khoản này không chuẩn, có nhiều cách phản đối. Nhưng cái quan trọng hơn là chị đã ký. Bây giờ phản đối muộn.
Bài này tôi viết lại bảy chỗ trong hợp đồng mua bán nhà đất mà nhiều người bỏ qua. Mỗi chỗ bỏ qua một ít, cộng lại thành vài chục đến vài trăm triệu.

Bảy chỗ phải đọc kỹ trong hợp đồng
Chỗ một – mô tả chi tiết tài sản
Hợp đồng phải mô tả tài sản đầy đủ: địa chỉ, số thửa, số tờ bản đồ, diện tích, mục đích sử dụng, số sổ. Những thông tin này phải khớp hoàn toàn với sổ gốc.
Những điều dễ bỏ qua: – Mô tả chung chung “căn nhà cấp bốn trên đất thổ cư” – Không ghi rõ phần diện tích đất khác ngoài diện tích công nhận – Không ghi tình trạng tài sản tại thời điểm ký (có cây cối, có tài sản khác không)
Nên có: Mô tả cụ thể, kèm theo bản vẽ sơ đồ ranh giới. Ghi rõ diện tích đất, diện tích nhà, tình trạng hiện trạng.
Chỗ hai – giá bán và cấu trúc thanh toán
Giá phải ghi rõ, bằng số và bằng chữ. Nhưng chi tiết hơn là cấu trúc thanh toán.
Những điều dễ bỏ qua: – Mỗi đợt thanh toán bao nhiêu, trả khi nào, điều kiện gì – Phương thức thanh toán (chuyển khoản hay tiền mặt) – Nếu chuyển khoản, số tài khoản của bên nào – Nếu tiền mặt, có bên thứ ba làm chứng không
Nên có: Bảng thanh toán rõ từng đợt. Mỗi đợt gắn với một mốc pháp lý cụ thể (ví dụ: khi công chứng, khi nộp hồ sơ sang tên, khi có sổ mới). Phương thức ghi rõ.
Chỗ ba – thuế phí ai chịu, bao nhiêu
Thuế thu nhập cá nhân, lệ phí trước bạ, phí công chứng, lệ phí địa chính – ai chịu khoản nào?
Những điều dễ bỏ qua: – Chỉ ghi “các bên tự chịu thuế phí liên quan” – mơ hồ, dễ cãi – Không tính trước tổng số tiền thuế phí – Không nói rõ bên bán có được miễn thuế thu nhập không
Nên có: Ghi cụ thể: “Thuế thu nhập cá nhân do bên A chịu, số tiền dự kiến X đồng. Lệ phí trước bạ do bên B chịu. Phí công chứng chia đôi.” Có thể kèm bảng tính cụ thể.
Chỗ bốn – thời điểm bàn giao tài sản
Khi nào bên mua được nhận chìa khoá, được vào ở hoặc sử dụng? Trước khi sang tên hay sau?
Những điều dễ bỏ qua: – Không ghi rõ thời điểm bàn giao – Nếu đang có người thuê, chưa nói rõ ai xử lý – Nếu có tài sản khác trên đất (nội thất, máy móc), chưa liệt kê
Nên có: Thời điểm bàn giao cụ thể. Danh sách tài sản được bàn giao kèm theo (nội thất, hệ thống điện, nước, điều hoà…). Trách nhiệm xử lý người thuê nếu có.
Chỗ năm – điều khoản phạt vi phạm
Đây là chỗ chị Phượng vấp. Điều khoản phạt nếu một bên không thực hiện đúng cam kết.
Những điều dễ bỏ qua: – Mức phạt quá cao (vài triệu mỗi ngày chậm) – Phạt bên mua nặng, phạt bên bán nhẹ (hoặc ngược lại) – Phạt khi chậm do yếu tố khách quan (cơ quan nhà nước xử lý chậm)
Nên có: Mức phạt hợp lý, cân bằng hai bên. Luật quy định mức phạt không quá tám phần trăm giá trị hợp đồng. Phải ghi rõ: không phạt khi chậm do nguyên nhân từ bên thứ ba (cơ quan nhà nước, ngân hàng).
Chỗ sáu – điều khoản huỷ hợp đồng
Trong trường hợp nào thì được huỷ hợp đồng? Hậu quả huỷ ra sao?
Những điều dễ bỏ qua: – Chỉ cho phép bên bán huỷ, không cho phép bên mua – Huỷ thì mất cọc, không có hoàn lại – Không nói rõ việc đã thanh toán được xử lý thế nào
Nên có: Hai bên đều có quyền huỷ trong một số trường hợp cụ thể (bên kia vi phạm nghiêm trọng, phát hiện tài sản có vấn đề pháp lý…). Khi huỷ, các khoản đã thanh toán được hoàn trả theo quy định rõ ràng.
Chỗ bảy – điều khoản giải quyết tranh chấp
Nếu có tranh chấp, xử lý ở đâu? Toà nào có thẩm quyền?
Những điều dễ bỏ qua: – Không ghi gì về giải quyết tranh chấp – Chỉ ghi “giải quyết thương lượng” – không đủ khi thương lượng thất bại – Toà xa, bất lợi cho mình
Nên có: Thứ tự giải quyết: thương lượng trước, nếu không được thì ra toà. Toà có thẩm quyền theo quy định pháp luật (thường là toà nơi có bất động sản). Luật áp dụng: Luật Việt Nam.
Tìm hiểu thêm cách đọc một hợp đồng mua bán nhà đất kỹ hơn để không bị thiệt khi tranh chấp phát sinh.
Bộ ba bước đọc hợp đồng trước khi ký
Bước đọc một – đọc một mình, không có bên bán
Nhận bản dự thảo hợp đồng từ bên bán. Mang về nhà. Đọc một mình, trong môi trường bình tĩnh, không áp lực.
Đọc chậm. Mỗi điều khoản đọc hai lần. Gạch chân những chỗ chưa hiểu, những chỗ có vẻ bất lợi.
Nếu có thể, in ra giấy, đánh dấu bút. Đọc trên màn hình dễ lướt, bỏ sót.
Bước đọc hai – nhờ người thứ ba đọc
Có người có kinh nghiệm hoặc luật sư đọc giúp. Mắt họ sắc hơn mắt mình, vì họ không có cảm xúc dính vào giao dịch.
Nếu dùng luật sư, phí thường từ hai đến năm triệu đồng cho việc rà soát hợp đồng. Giá rẻ so với rủi ro.
Nếu không có luật sư, hỏi người đã có kinh nghiệm giao dịch nhà đất. Bạn, họ hàng, đồng nghiệp – ai làm nhà đất lâu đều có thể giúp.
Bước đọc ba – thương lượng những chỗ bất hợp lý
Những chỗ bất hợp lý: điều khoản phạt vi phạm quá nặng, cấu trúc thanh toán bất lợi, mô tả tài sản mơ hồ, không có điều khoản bảo vệ.
Gặp bên bán, nói thẳng: “Chỗ này tôi muốn sửa thành thế này.” Bên bán hợp tác là tín hiệu tốt. Bên bán cứng rắn không cho sửa, không giải thích hợp lý – cân nhắc có nên tiếp tục giao dịch.
Năm điều khoản nên có trong mọi hợp đồng
Dù mẫu hợp đồng gốc có sẵn hay không, năm điều khoản sau nên thêm vào.
Điều khoản một – cam kết pháp lý sạch. Bên bán cam kết tài sản không có tranh chấp, không bị kê biên, không bị thế chấp (nếu không rõ, phải giải chấp trước).
Điều khoản hai – cam kết đồng sở hữu đầy đủ. Bên bán cam kết tất cả đồng sở hữu (nếu có) đã đồng ý bán. Nếu phát hiện có đồng sở hữu chưa đồng ý, bên bán chịu trách nhiệm.
Điều khoản ba – bảo hiểm thừa kế. Nếu tài sản có yếu tố thừa kế, bên bán cam kết đã xác định đầy đủ các đồng thừa kế theo pháp luật. Trường hợp phát sinh người xuất hiện yêu cầu, bên bán chịu.
Điều khoản bốn – bảo hiểm quy hoạch. Bên bán cam kết tại thời điểm ký, tài sản không nằm trong diện quy hoạch bị thu hồi, giải phóng mặt bằng.
Điều khoản năm – bảo hiểm xây dựng. Nếu tài sản có nhà, bên bán cam kết nhà có đầy đủ giấy phép xây dựng hoặc được công nhận hợp pháp. Nếu có vi phạm, bên bán chịu phạt và chi phí hợp thức hoá.
Năm điều khoản này không phải “nghi ngờ bên bán”. Là chuẩn mực pháp lý để bảo vệ cả hai bên.
Ba sai lầm hay gặp
Sai lầm một – ký hợp đồng mẫu mà không đọc kỹ. Mẫu hợp đồng có thể do bên bán soạn, có điều khoản thuận lợi cho họ. Phải đọc, phải sửa.
Sai lầm hai – ngại thương lượng điều khoản. Nghĩ “sửa hợp đồng là làm khó bên bán”. Thật ra sửa hợp đồng là chuyện bình thường. Bên bán tử tế sẵn sàng sửa cho hợp lý.
Sai lầm ba – ký nhanh để không mất cơ hội. Áp lực “có người khác đang hỏi” thường là chiêu. Đọc kỹ hợp đồng mất một đến hai ngày – không mất đâu, trừ phi đó không phải cơ hội tốt thật.
Trường hợp đặc biệt – hợp đồng viết tay
Hợp đồng viết tay có giá trị pháp lý thấp hơn hợp đồng công chứng. Nhưng vẫn có giá trị chứng cứ.
Khi cần dùng hợp đồng viết tay (ví dụ: đặt cọc trước khi công chứng), vẫn phải đủ các yếu tố: – Thông tin hai bên đầy đủ (tên, căn cước, địa chỉ) – Mô tả tài sản – Giá trị giao dịch – Điều kiện thực hiện (khi nào công chứng, khi nào trả nốt) – Chữ ký hai bên
Có người làm chứng là tốt. Có công chứng của chính quyền địa phương (chứng thực chữ ký) là tốt hơn.
Câu hỏi thường gặp
Hợp đồng mua bán nhà đất có bắt buộc công chứng không?
Có. Theo quy định, hợp đồng mua bán nhà đất phải công chứng mới có hiệu lực pháp lý. Hợp đồng viết tay không có hiệu lực chuyển quyền sở hữu, chỉ có giá trị chứng cứ.
Hợp đồng công chứng ký xong rồi, muốn sửa có được không?
Khó. Hợp đồng công chứng đã ký là văn bản có hiệu lực. Nếu muốn sửa, phải lập phụ lục hợp đồng, cả hai bên cùng đồng ý, công chứng lại. Chỉ sửa nếu thực sự cần thiết và có đồng thuận.
Mức phạt vi phạm hợp đồng cao nhất là bao nhiêu?
Luật quy định mức phạt vi phạm không quá tám phần trăm giá trị phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm. Mức cao hơn không có hiệu lực pháp luật. Ngoài ra, bên vi phạm còn phải bồi thường thiệt hại thực tế nếu có.
Có cần luật sư cho mọi giao dịch mua bán nhà đất không?
Không bắt buộc. Nhưng với giao dịch có giá trị trên hai tỷ, hoặc có yếu tố phức tạp (thừa kế, đồng sở hữu, pháp lý chưa hoàn chỉnh), nên có luật sư. Phí luật sư thường từ vài triệu đến vài chục triệu, rẻ hơn rủi ro.
Nếu phát hiện hợp đồng có điều khoản bất lợi sau khi ký, phải làm sao?
Thương lượng để sửa thông qua phụ lục. Nếu không được, phải chấp hành theo hợp đồng. Trường hợp điều khoản vi phạm pháp luật (ví dụ phạt quá tám phần trăm), có thể khởi kiện yêu cầu toà tuyên vô hiệu phần đó.
Kết lại
Hợp đồng mua bán nhà đất không phải văn bản để ký cho xong. Là văn bản bảo vệ mình trong vài năm tới.
Bảy chỗ phải đọc kỹ, năm điều khoản nên có, ba bước đọc trước khi ký – những cái này mất một đến hai ngày để chuẩn bị. Rẻ hơn mất vài chục đến vài trăm triệu như chị Phượng.
Chị Phượng nói với tôi, sau khi mất bảy mươi triệu phạt: “Giờ chị không bao giờ ký hợp đồng mà không đọc kỹ nữa.”
Giờ anh chị biết trước rồi. Không cần mất bảy mươi triệu để học.
Nếu anh chị đang chuẩn bị ký một hợp đồng mua bán và muốn soi kỹ các điều khoản, tải Cách kiểm tra một món trước khi xuống tiền – bộ bảy câu hỏi tôi để sẵn. Tải tại đây.
Bài viết liên quan
- Bài trụ nên đọc: Lập bảng so sánh trước khi mua nhà: bí quyết dạy anh Bình chọn 1 trong 5 căn nhà phố Sài Gòn
- Ngân hàng duyệt vay dựa trên những gì
- Mua nhà qua hợp đồng ủy quyền: rủi ro pháp lý cần biết trước khi xuống tiền
- Thanh khoản bất động sản: chỉ báo quan trọng hơn giá mà 8 trong 10 người bỏ qua
- Hợp đồng đặt cọc: những điều khoản nào bảo vệ người mua
- Hợp đồng góp vốn trá hình mua bán: cái bẫy pháp lý NĐT miền Bắc dễ dính khi vào Nam
Bài viết bởi Trần Quốc Hoàn — 15 năm trong nghề bất động sản, đồng hành cùng nhà đầu tư miền Bắc vào Nam.



