Câu chuyện đầu tư

So sánh vay ngân hàng và vay người thân khi mua nhà

Trần Quốc Hoàn · 05/11/2026 · 19 phút đọc
Vay ngân hàng hay vay người thân khi mua nhà? So bằng lãi thì một bên thắng rõ. So bằng ngày phải trả thì kết quả đổi hẳn. Hai câu phải hỏi trước khi nhận.

Dưới mấy bài tôi viết về chuyện vay, có đủ loại bình luận về tiền của họ hàng.

Có người kể chuyện vay tiền của bố chồng đi mua đất. Có người nói vay tiền đứa em dâu, nó lại vui, còn cho thêm. Có người thì gắt: đừng có nói lộ hết để kêu gọi anh em trong họ vay ngân hàng.

Ba giọng rất khác nhau về cùng một việc. Và chuyện đó không lạ, vì đây là khoản vay duy nhất mà cái giá của nó không nằm trong hợp đồng.

Nên câu tôi muốn đặt lại là: anh chị đang so hai khoản vay này bằng cái gì?

Vay ngân hàng hay vay người thân thì nên chọn bên nào

Không có bên nào đúng cho mọi nhà. So bằng mức lãi thì vay người thân thắng rõ, vì thường rẻ hơn hoặc không lãi. So bằng ngày phải trả thì ngân hàng lại chắc hơn, vì ngày đó ghi trong hợp đồng và không đổi. Khoản vay người thân thiếu đúng cái ngày ấy, và chỗ thiếu đó mới là chỗ hay làm người ta kẹt.

Nên quyết bằng hai thứ, không quyết bằng một thứ. Mức lãi, và ngày phải trả.

Đếm lại sổ của từng món đang cầm, xem sổ nào đang cắm ngân hàng và sổ nào đang cho người thân mượn
Đếm lại sổ của từng món đang cầm, xem sổ nào đang cắm ngân hàng và sổ nào đang cho người thân mượn

Mỗi khoản vay có hai mặt, phần lớn người ta chỉ nhìn một mặt

Một khoản vay gồm hai thứ. Giá của nó, và lịch của nó.

Giá là mức lãi. Lịch là ngày phải trả gốc, và chuyện gì xảy ra nếu trả chậm.

Vay ngân hàng thì cả hai thứ đều viết ra giấy. Mức lãi có số, có điều khoản. Ngày trả vốn có tháng, có năm. Chậm thì có mức phạt, cũng ghi trong hợp đồng. Khó chịu, nhưng rõ.

Vay người thân thì giá rất rẻ, còn lịch thì gần như không có. Không ai ký gì. Không ai nói trả chậm thì sao.

Người đi vay nghe cái không có lịch ấy là một điều dễ chịu. Thật ra nó là chỗ khó nhất.

Vì một khoản không có ngày thì nó có thể đòi vào bất cứ ngày nào. Con người ta đi vay nhà, con họ cưới, bố họ nằm viện, công việc họ cần vốn. Lúc ấy họ hỏi, và họ hỏi đúng lúc mình chưa bán được.

Tôi gọi loại này là một cái đồng hồ không hẹn. Nó không kêu vào tháng ba hay tháng sáu. Nó kêu bất cứ tháng nào.

Cách đặt ba cái đồng hồ của một khoản tiền, tôi viết ở bài vay bao nhiêu thì vẫn sống bình thường.

Hai câu phải hỏi khi nhận tiền của người thân

Khoản vay người thân không có hợp đồng để chép số ra. Nên tôi thay bằng hai câu, và hai câu này phải hỏi lúc nhận, không hỏi lúc kẹt.

Câu thứ nhất: trả vào ngày nào. Một tháng, một năm cụ thể. Không nhận câu khi nào có thì trả. Câu đó nghe thương, mà nó đẩy cả rủi ro sang phía mình, vì nó biến khoản vay thành một khoản có thể đòi bất cứ lúc nào.

Câu thứ hai: nếu chậm thì sao. Chậm ba tháng thì thế nào, chậm một năm thì thế nào. Người cho vay trả lời câu này bằng miệng cũng được, nhưng phải trả lời.

Hai câu ấy nghe như làm khó nhau. Theo tôi thấy thì ngược lại. Nhà nào hỏi được hai câu đó lúc đưa tiền thì về sau ít mất tình hơn nhiều, vì cả hai bên biết mình đang ở đâu.

Và nếu được, ghi hai câu trả lời ra giấy. Một tờ giấy ghi hai dòng, hai bên ký, không cần luật sư. Nó không phải để kiện nhau. Nó để sau ba năm không ai nhớ lệch.

Chỗ mất khi một khoản vay nhà vỡ

Chỗ này tôi nói thẳng, vì nó là lý do tôi coi khoản vay người thân là khoản vay nặng hơn chứ không phải nhẹ hơn.

Khoản vay ngân hàng vỡ thì mình mất tiền, mất tài sản, mất điểm tín dụng. Nặng, nhưng đếm được.

Khoản vay nhà vỡ thì mình mất tiền, và mất một thứ không đếm được. Bữa cơm họ hàng. Chuyện mẹ mình nghe được từ bà cô. Cái không khí trong một cái Tết.

Nghề này tôi làm mười lăm năm, và tôi phải nói cả mặt xấu của nó: bất động sản ở Việt Nam giúp rất nhiều người kiếm nhiều tiền, và cũng làm rất nhiều người khuynh gia bại sản. Khi nó làm người ta sụp thì nó không sụp một mình. Mấy khoản vay trong họ là chỗ đổ theo đầu tiên.

Nên khi tính chuyện vay anh em để mua, tôi hỏi thêm một câu nữa. Nếu món này đứng im hai năm, mình còn dám ngồi ăn cơm với người cho mình vay không.

Chuyện giấy tờ, và một con số làm tôi nhớ

Còn một kiểu tiền họ hàng nữa, ít ai gọi nó là khoản vay, mà nó là khoản vay thật.

Đó là chuyện cho nhau mượn sổ.

Tôi ngồi với một chị ở Hà Nội, đếm lại các món chị đang cầm. Sáu món. Chúng tôi đếm xem mấy món bán được tự do, nghĩa là sổ trong tay mình, không cắm ngân hàng, không cho ai mượn, không tranh chấp, không dính quy hoạch.

Đếm xong còn một món.

Một trên năm. Và trong mấy món không tự do ấy, có một món sổ đang cho em chồng mượn để cắm ngân hàng. Món đó trị giá hơn hai chục tỷ, mỗi tháng còn sinh ra bảy chục triệu.

Món đó không bán được, không phải vì nó xấu. Vì tờ sổ của nó đang nằm ở một ngân hàng, cho một khoản nợ không phải của chị.

Tôi kể ca này ra không để nói chị ấy sai. Cho em chồng mượn sổ là việc nhiều người làm, và làm vì tình. Tôi kể vì nó chỉ ra chỗ tiền họ hàng đi vào bảng tài sản của mình mà mình không ghi nó vào đâu cả.

Nên trước khi quyết vay ai, ngồi liệt kê mọi món đang cầm, mỗi món một dòng. Kèm sổ đang ở đâu, có cắm không, có cho ai mượn không, có tranh chấp không, có dính quy hoạch không. Rồi đếm ra một phân số: mấy trên mấy.

Phân số đó là thứ nói cho mình biết đến ngày cần tiền thì mình còn cửa nào. Cách tôi ngồi cùng người mua ở chỗ này, tôi để ở trang Trần Quốc Hoàn là ai.

Bảng so hai bên, so đúng cái cần so

Thứ phải so Vay ngân hàng Vay người thân
Mức lãi Có số, có điều khoản, thường thả nổi sau một quãng ưu đãi Thường rẻ hơn, có khi không lãi
Ngày phải trả gốc Ghi trong hợp đồng, không đổi Thường không có, nên có thể đòi bất cứ lúc nào
Chậm thì sao Có mức phạt ghi sẵn Không ai nói, và đó là chỗ nguy
Thứ mất khi vỡ Tiền, tài sản, điểm tín dụng Thêm một thứ không đếm được
Giấy tờ phải đụng Thế chấp sổ của mình Có khi phải mượn sổ, hoặc cho mượn sổ
Người xét hộ mình Ngân hàng xét hồ sơ, và đó là một lớp lọc Không ai xét, nên mình phải tự xét

Dòng cuối bảng là dòng tôi coi trọng nhất, nên tôi nói riêng.

Ngân hàng từ chối một hồ sơ thì khó chịu thật. Nhưng cái từ chối ấy có thông tin trong đó. Nó nói rằng có một bên thứ ba, không yêu mình, nhìn vào con số của mình và thấy chưa đủ.

Người thân thì cho vay vì tin mình. Họ không soi dòng tiền, không soi đường ra, không soi tháng nào mình hết chịu. Nên khoản vay ấy mất đi một lớp lọc, và mình phải tự dựng lại lớp lọc đó bằng tay.

Ngân hàng xét những gì khi duyệt một khoản vay, tôi viết ở bài ngân hàng duyệt vay dựa trên những gì.

Dù vay bên nào thì phép trừ vẫn thế

Chỗ này không đổi theo nguồn tiền.

Số một: tiền phải trả mỗi tháng. Vay người thân không trả theo tháng thì chia khoản gốc cho số tháng tới ngày phải trả, ra một con số tương đương để đặt vào đây.

Số hai: tiền căn mới tự sinh ra mỗi tháng. Tiền thuê ròng, có tên người thuê, có ngày bắt đầu. Chưa có hợp đồng thuê thì ghi số không.

Số ba: thu nhập ròng của nhà mình mỗi tháng, đã trừ hết chi phí sống.

Trừ ra. Số dương là phần hụt mỗi tháng.

Và ba thứ không được dùng để bù: kỳ vọng tăng giá, câu đến lúc đó bán món cũ, và chuyện vay thêm một khoản nữa để trả. Khoản vay người thân hay bị bù bằng cái thứ ba, vì nó dễ xin hơn, và vì vòng thứ hai bao giờ cũng xin được dễ hơn vòng đầu.

Cách tính phần hụt mỗi tháng, tôi để ở bài thu nhập bao nhiêu thì nên trả góp bao nhiêu.

Khi nào vay người thân là lựa chọn tốt hơn thật

Tôi không nói đừng vay anh em. Có mấy hoàn cảnh nó là lựa chọn tốt hơn hẳn.

Khi khoản đó ngắn và có ngày rõ. Ví dụ đợi tiền một món đang bán, hợp đồng đã công chứng, chỉ chờ sang tên. Vay bắc qua hai ba tháng thì tiền họ hàng vừa nhanh vừa rẻ hơn mọi cửa khác.

Khi mình trả lời được hai câu ở trên, và người cho vay cũng trả lời được. Trả vào ngày nào, chậm thì sao. Hai bên nói ra rồi thì khoản đó đã có lịch, và nó không còn là đồng hồ không hẹn nữa.

Khi khoản đó nhỏ so với tài sản người cho vay. Người cho mình vay một khoản mà họ không cần trong năm tới thì chuyện rất khác với người dồn gần hết tiền tiết kiệm cho mình. Chỗ này mình phải tự hỏi hộ họ, vì phần lớn họ sẽ không nói.

Còn khi nào thì chưa nên. Khi không ai dám nói ra một cái ngày. Khi khoản đó dùng để trả lãi cho một khoản khác. Khi phải mượn sổ của người khác để đứng tên hoặc để cắm.

Nói cho rõ: hai câu hỏi trả lời được không có nghĩa là nên vay. Nó chỉ nói rằng khoản đó đã có lịch. Món mình định mua đáng mua hay không còn phải soi tiếp pháp lý, người mua lại và chu kỳ của vùng. Chuyện gom nhiều khoản vay thì tôi viết ở bài gom nhiều khoản vay để ôm thêm nhà.

Mức lãi điều hành và số liệu chính thức, anh chị tra ở trang Ngân hàng Nhà nước Việt Nam để có một mốc đối chiếu bên ngoài.

Câu hỏi thường gặp

Vay ngân hàng hay vay người thân khi mua nhà thì tốt hơn?

Tuỳ vào việc khoản đó có ngày phải trả hay không. Vay người thân rẻ hơn về lãi nhưng thường không có ngày, nên có thể bị đòi đúng lúc mình chưa bán được. Vay ngân hàng đắt hơn nhưng ngày trả ghi trong hợp đồng, nên mình xếp được lịch.

Vay tiền người thân có cần làm giấy không?

Nên, và chỉ cần một tờ ghi hai dòng: trả vào ngày nào, và nếu chậm thì sao. Hai bên ký, không cần luật sư. Nó không phải để kiện nhau mà để sau vài năm không ai nhớ lệch.

Vay người thân không lãi thì có rủi ro gì?

Rủi ro không nằm ở lãi mà nằm ở ngày. Khoản không có ngày thì có thể đòi vào bất cứ lúc nào, kể cả lúc tài sản của mình đang không bán được. Và khi khoản ấy vỡ thì mất thêm một thứ không đếm bằng tiền.

Có nên mượn sổ của người thân để vay ngân hàng không?

Phải hiểu rằng tờ sổ đó sẽ nằm ở ngân hàng cho một khoản nợ, nên món tài sản ấy không còn bán tự do được. Trước khi mượn hay cho mượn, đếm lại xem trong nhà còn mấy món bán được tự do. Ra con số không thì đừng làm.

Ngân hàng từ chối cho vay thì có nên chuyển sang vay người thân không?

Trước khi chuyển, đọc lại lý do bị từ chối. Ngân hàng không yêu mình, nên cái từ chối của họ có thông tin trong đó về dòng tiền hoặc hồ sơ của mình. Người thân cho vay vì tin mình chứ không soi số, nên lớp lọc ấy mất đi và mình phải tự dựng lại.

Kết

Hai khoản vay này không so được bằng một con số. Vay người thân rẻ hơn về giá, mà nặng hơn về lịch và nặng hơn về cái mất khi vỡ.

Thứ phải làm trước khi nhận tiền của ai: viết ra ngày phải trả, viết ra chuyện gì nếu chậm, rồi đếm xem trong nhà còn mấy món bán được tự do.

Chị ở Hà Nội đếm sáu món thì còn một món bán được, và một món khác thì sổ đang nằm ở ngân hàng cho khoản nợ của em chồng. Nhà anh chị, nếu đếm hôm nay, thì phân số đó là mấy trên mấy?

Anh chị đang cân nhận một khoản của người nhà để mua? Tôi để sẵn bộ câu hỏi Cách kiểm tra một món trước khi xuống tiền để anh chị tự chấm. Để lại thông tin ở trang liên hệ để tôi gửi.

P.S. Bài này nói về nguồn tiền. Chuyện món đó mua đắt hay rẻ thì tôi viết riêng, và hai việc đó không thay nhau được.

Bài viết liên quan

Bài viết bởi Trần Quốc Hoàn — 15 năm trong nghề bất động sản, đồng hành cùng nhà đầu tư miền Bắc vào Nam.

Trần Quốc Hoàn
Trần Quốc Hoàn
Chuyên gia đầu tư bất động sản cá nhân, 15 năm trong nghề. Đại diện người mua — dẫn nhà đầu tư miền Bắc vào thị trường nhà phố dự án phía Nam, từ Vành đai 3 vào lõi TP.HCM.

Bạn đang đứng trước một quyết định lớn?

Nếu bạn giữ 5 đến 50 tỷ và muốn một người ngồi xuống cùng để nhìn cho rõ trước khi xuống tiền — chúng ta có thể hợp nhau để nói chuyện.

Gọi 070.256.9999
0 0 đánh giá
Article Rating
Theo dõi
Thông báo của
guest

0 Comments
Cũ nhất
Mới nhất Được bỏ phiếu nhiều nhất
Phản hồi nội tuyến
Xem tất cả bình luận
0
Rất thích suy nghĩ của bạn, hãy bình luận.x