Chị Oanh cầm sáu món bất động sản.
Nghe con số đó thì ai cũng nghĩ chị đang rất ổn. Tôi cũng nghĩ thế, cho tới lúc ngồi đếm cùng chị.
Chúng tôi làm một việc rất đơn giản. Liệt kê sáu món ra sáu dòng. Với mỗi món hỏi đúng một câu: món này bán được tự do không.
Tự do nghĩa là sổ nằm trong tay chị, không cắm ngân hàng, không cho ai mượn, không tranh chấp, không dính quy hoạch.
Đếm xong ra một phân số: một trên năm.
Sáu món tài sản, đến ngày cần tiền thì bán được đúng một món. Và chị không hề biết điều đó trước khi ngồi đếm.
Mỗi khoản vay mới là một cuốn sổ rời khỏi tay
Đây là chỗ cái bẫy nằm, và nó rất kín.
Khi gom khoản vay thứ hai, thứ ba để ôm thêm nhà, trên bảng tài sản thì số món tăng lên. Nhìn vào thấy mình đang lớn ra.
Nhưng mỗi khoản vay ấy đều cần một tài sản bảo đảm. Nghĩa là mỗi lần vay thêm, một cuốn sổ nữa đi vào két ngân hàng.
Cột tài sản dài ra. Cột đường ra ngắn lại.
Hai cột đó đi ngược chiều nhau, mà người ta chỉ nhìn cột thứ nhất. Cột thứ hai không ai in ra cho mình xem cả, phải tự đếm.
Và đến ngày cần tiền, cột quyết định là cột thứ hai.

Sáu món của chị Oanh, đếm ra từng dòng
Tôi để nguyên cách chúng tôi đã đếm, vì nó giống hệt việc anh chị sẽ làm ở nhà.
| Món | Tình trạng | Bán tự do được không |
| Món 1 | Nhà đang ở | Không nằm trong danh sách bán |
| Món 2 | Sổ đỏ riêng, trong tay | Được |
| Món 3 | Giá trị lớn nhất, sổ đang cho em chồng mượn cắm ngân hàng | Không |
| Món 4 | Đang tắc, chưa ra được | Không |
| Món 5 | Đang tắc, chưa ra được | Không |
| Món 6 | Dính quy hoạch từ năm 2014 | Không |
Dòng tôi muốn anh chị dừng lại lâu nhất là dòng món số ba. Nó là món lớn nhất trong sáu món. Nó cũng là món duy nhất đang sinh ra tiền hàng tháng.
Và sổ của nó thì đang nằm ở ngân hàng, đứng tên một khoản vay không phải của chị.
Chuyện cho người nhà mượn sổ đi cắm là chuyện rất thường ở ta. Người ta nghĩ sổ vẫn đứng tên mình nên vẫn là của mình. Về giấy tờ thì đúng. Về đường ra thì món đó đã ra khỏi danh sách.
Dòng món số sáu cũng đáng kể. Dính quy hoạch từ năm 2014, tức là hơn mười năm. Mười năm đứng đó, mà trên bảng tài sản nó vẫn được tính đủ giá.
Hai cột, phải đọc cùng lúc
Từ ca này tôi rút ra cách đọc mà tôi dùng cho mọi người đang tính gom thêm một khoản vay.
Cột trái là tiền mỗi tháng. Lấy tiền phải trả mỗi tháng kể từ tháng lãi đổi số, trừ tiền món mới tự sinh ra, trừ thu nhập ròng của nhà. Ra số dương là từ tháng đó mỗi tháng nhà mình hụt chừng ấy.
Cột này nhiều người có tính, dù hay tính bằng mức lãi của khúc ưu đãi chứ không phải mức sau ưu đãi. Phép trừ đầy đủ tôi viết ở bài vay bao nhiêu thì vẫn sống bình thường.
Cột phải là đường ra. Chính cái phân số ở trên. Mấy món trên mấy món.
Và đây là luật tôi giữ: cột phải ra số không thì không vay thêm, dù cột trái đã qua.
Vì cột trái nói chuyện mỗi tháng, cột phải nói chuyện cái ngày phải có một cục tiền. Hai chuyện khác nhau, và chuyện thứ hai thì không có cách xoay nào khác ngoài bán.
Khi cột phải đã mỏng, mỗi khoản vay mới không phải là một bước tiến. Nó là một bước làm hẹp thêm cánh cửa duy nhất còn lại.
Ba câu hay được dùng để bù, và vì sao cả ba đều hỏng
Khi cột trái ra số dương, người ta hay tìm cách bù. Tôi nghe đi nghe lại ba câu.
Đến lúc đó giá chắc lên rồi. Giá thị trường không nằm trong tay mình. Thứ mình kiểm soát được chỉ có dòng tiền và thu nhập chủ động.
Đến lúc đó bán món cũ là xong. Đây chính là câu mà phân số ở trên đập lại. Bán món nào, khi năm trong sáu món không ra được.
Vay thêm một ít nữa để có tiền trả lãi. Câu nguy hiểm nhất, vì nó làm con số hàng tháng to thêm đúng lúc mình đang hụt, và nó lấy thêm một cuốn sổ nữa.
Người đã lỡ đi tới chỗ vay chỗ này trả chỗ kia thì xem bài đảo nợ và tái cấp vốn.
Ba việc làm trước khi ký khoản vay tiếp theo
Việc này mất hai mươi phút, cần một tờ giấy và danh sách tài sản của nhà mình.
Một, kẻ bảng sáu cột cho mọi món đang cầm. Tên món, sổ đang ở đâu, có đang cắm không, có cho ai mượn không, có tranh chấp không, có dính quy hoạch không. Đừng làm trong đầu, viết ra.
Hai, đếm phân số đường ra. Mấy món sạch cả sáu cột, trên tổng mấy món. Ghi phân số đó lên đầu trang.
Ba, với món tự do đó, hỏi lần gần nhất có người trả giá thật là bao nhiêu và cách đây mấy tháng. Chỗ này phải chặt: giá rao không phải giá trả. Chỉ con số có người đứng sau mới tính. Không có ai từng trả giá thật thì ghi là chưa có, và coi như món đó chưa được kiểm chứng.
Làm xong ba việc thì tự khắc biết nên ký hay nên dừng. Tôi không cần có mặt.
Cách tôi ngồi cùng người mua ở việc này, tôi để ở trang Trần Quốc Hoàn là ai. Số liệu chính thức về lãi suất và tín dụng thì anh chị tra ở trang Ngân hàng Nhà nước Việt Nam để có mốc đối chiếu bên ngoài.
Một chỗ phải tách cho rõ
Nhiều người lấy tiền thuê của các món đang có ra để chứng minh rằng gom thêm khoản vay vẫn ổn.
Tiền thuê không phải phần lời. Nó là bằng chứng có người cần chỗ đó thật. Phần lời nằm ở giá vốn, và giá vốn chỉ tăng khi mua đúng chỗ đúng lúc.
Nên tiền thuê làm được đúng một việc trong bài toán này: gánh bớt tiền lãi để mình giữ món lâu hơn. Nó không làm cho đường ra rộng ra. Một căn cho thuê đều đặn mà sổ đang cắm thì vẫn không bán tự do được.
Cách đặt tiền thuê cạnh tiền lãi, tôi viết ở bài vay để mua rồi cho thuê.
Khi nào gom thêm một khoản vay là hợp lý
Khi phân số đường ra còn dày. Nhiều món sạch, và trong đó có món từng có người trả giá thật gần đây.
Khi món mới đã có hợp đồng thuê, tên người thuê rõ, ngày bắt đầu rõ. Lúc đó tiền món mới tự sinh ra là số thật, không phải số kỳ vọng.
Khi khoản vay mới không cần cắm thêm sổ nào. Có những trường hợp tài sản bảo đảm chính là món đang mua. Lúc đó cột phải không bị xén.
Và nói cho rõ: đếm đủ hai cột không có nghĩa là nên vay. Nó chỉ nói rằng mình không ký mù chỗ đường ra. Chuyện món đó đáng mua hay không còn phải soi tiếp giá, pháp lý, người mua lại và chu kỳ của vùng.
Người muốn soi khoản vay đang có thì xem bài dấu hiệu khoản vay đang vượt quá sức mình. Người đang cân nên mua một căn hay hai thì xem bài bao nhiêu tiền thì nên mua một căn, bao nhiêu thì mua hai.
Câu hỏi thường gặp
Gom nhiều khoản vay để mua thêm bất động sản có nguy hiểm không?
Nguy hiểm nằm ở chỗ ít người đếm: mỗi khoản vay mới thường cần thêm một tài sản bảo đảm, nên số món tăng lên trong khi số món bán được tự do giảm xuống. Trước khi ký khoản tiếp theo, hãy đếm ra phân số đường ra: mấy món sạch trên tổng mấy món.
Thế nào là một món bán được tự do?
Sổ nằm trong tay mình, không đang cắm ngân hàng, không cho ai mượn, không tranh chấp, không dính quy hoạch. Thiếu một trong năm điều đó là món không tự do, dù nó vẫn đứng tên mình và vẫn được tính đủ giá trên bảng tài sản.
Cho người nhà mượn sổ đi cắm có ảnh hưởng gì không?
Có. Về giấy tờ sổ vẫn đứng tên mình, nhưng về đường ra thì món đó đã ra khỏi danh sách bán. Đến ngày mình cần tiền, muốn bán phải gỡ xong khoản vay của người khác trước, và chuyện đó không nằm trong tay mình.
Nhiều tài sản thì có an toàn hơn không?
Không chắc. Thứ quyết định không phải số món, mà là mấy món trong đó ra được tiền khi cần. Tôi gặp những nhà cầm sáu món mà đếm ra đúng một món tự do.
Dính quy hoạch thì còn bán được không?
Khó, và thường phải chấp nhận giá thấp hơn hẳn. Quan trọng hơn là chuyện này kéo dài nhiều năm chứ không phải vài tháng, nên đừng tính món đó vào đường ra. Hãy tra tình trạng quy hoạch của từng món, kể cả món mình đã cầm lâu.
Kết
Gom thêm một khoản vay không chỉ cộng vào cột nợ. Nó trừ đi ở cột đường ra, và cột đó không ai in ra cho mình xem.
Hai mươi phút, một tờ giấy, một bảng sáu cột, và một phân số. Chừng đó đủ để biết nên ký hay nên dừng.
Chị Oanh cầm sáu món và tưởng mình rất ổn. Con số làm chị ngồi lặng không phải con số nợ. Là một phần năm.
Anh chị đang tính gom thêm một khoản vay và muốn tự đếm trước? Tôi để sẵn bộ câu hỏi Cách kiểm tra một món trước khi xuống tiền để anh chị tự chấm. Để lại thông tin ở trang liên hệ để tôi gửi.
P.S. Bài này chỉ làm một việc: đếm đường ra trước khi vay thêm. Nó không chấm được chuyện nên bán món nào trong sáu món, chỗ đó tôi viết riêng.



