Người ta hay hỏi tôi một câu rất gọn. Thu nhập bao nhiêu thì được trả góp bao nhiêu một tháng.
Và tôi hay làm họ thất vọng, vì tôi không có con số đó.
Không phải tôi giữ. Là vì con số ấy, nếu tôi đưa ra, sẽ sai với phần lớn người hỏi. Tôi sẽ nói rõ vì sao, rồi đưa thứ dùng được thay cho nó.
Thu nhập bao nhiêu thì trả góp bao nhiêu
Không có tỷ lệ phần trăm thu nhập chung cho mọi gia đình. Con số đúng với từng nhà là kết quả của một phép trừ: tiền phải trả mỗi tháng, trừ tiền căn mới tự sinh ra, trừ thu nhập ròng đã trừ hết chi phí sống. Ra số dương là mỗi tháng nhà mình hụt đúng chừng ấy.
Phép trừ ấy mất mười phút. Nó cần hai thứ trên bàn: hợp đồng vay hoặc bảng tính của người bán, và một con số thật về chi phí sống của nhà mình.

Vì sao tôi không đưa ra một con số phần trăm
Ngoài kia có đủ loại mốc. Ba mươi phần trăm thu nhập. Bốn mươi phần trăm. Một nửa.
Mấy mốc đó có một chỗ hở, và chỗ hở không nhỏ.
Hai nhà cùng thu nhập một trăm triệu một tháng. Nhà thứ nhất hai vợ chồng, con đã lớn, nhà đang ở là nhà của mình. Nhà thứ hai ba đứa con đang học, đang thuê nhà, có bố mẹ già phải lo thuốc.
Cùng một trăm triệu. Mà phần tiền còn lại sau khi sống thì chênh nhau gấp mấy lần.
Thu nhập là con số trước khi sống. Thứ trả được tiền góp là con số sau khi sống. Mọi tỷ lệ tính trên thu nhập đều đang tính trên con số trước.
Còn một chỗ hở thứ hai, và chỗ này ít ai nói. Tỷ lệ phần trăm không có ngày tháng trong đó. Hai người cùng trả ba mươi phần trăm thu nhập, nhưng một người lãi cố định bảy năm, một người hết ưu đãi vào tháng sau. Cùng một tỷ lệ, khác hẳn hoàn cảnh.
Nên câu hỏi tôi thấy trả lời được không phải vay bao nhiêu thì an toàn. Mà là: tháng nào tiền lãi đổi số, và tháng đó nhà mình còn lại bao nhiêu một tháng.
Chuyện tỷ lệ vay trên giá trị căn nhà tôi bóc riêng ở bài tỷ lệ vay an toàn trên giá trị một căn nhà.
Bốn thứ phải chép ra từ hợp đồng
Trước khi trừ, phải có số. Và số thì nằm trong hợp đồng chứ không nằm trong đầu ai cả.
Bốn thứ này thiếu một cái là chưa chép xong.
Một, mức lãi đang trả, và nó cố định mấy năm. Ghi cả con số lãi mỗi tháng hôm nay, bằng chữ số.
Hai, ngày lãi đổi số. Tháng nào, năm nào. Không ghi sau hai năm, ghi đúng tháng và năm.
Ba, mức lãi từ ngày đó. Chép nguyên dòng trong hợp đồng, kể cả khi nó là một công thức kiểu lãi cơ sở cộng biên mấy phẩy mấy. Nếu là công thức thì hỏi thêm nhân viên tín dụng một câu: mười hai tháng qua, lãi cơ sở của ngân hàng mình cao nhất là bao nhiêu.
Bốn, số phải trả mỗi tháng kể từ ngày đó. Ghi hai dòng riêng, một dòng tiền lãi và một dòng tiền gốc.
Dòng cuối ấy cấm gộp. Gộp lãi với gốc thành một con số là tự làm nhẹ con số cho mình nghe đỡ sợ, và khi dẫn nhẹ cho mình thì mình mất quyền dẫn.
Cơ chế mức lãi khúc sau hay được ghi bằng công thức, tôi viết ở bài lãi suất thả nổi là gì.
Phép trừ ba số
Có bốn thứ trên rồi thì đặt ba số lên một hàng.
Số một: tiền phải trả mỗi tháng kể từ ngày lãi đổi số. Lấy từ thứ thứ tư ở trên.
Số hai: tiền căn mới tự sinh ra mỗi tháng. Tiền thuê ròng, có tên người thuê, có ngày bắt đầu. Chưa có hợp đồng thuê thì ghi số không, không ghi số kỳ vọng.
Số ba: thu nhập ròng của nhà mình mỗi tháng, đã trừ hết chi phí sống. Không tính tiền thuê ở số hai vào đây, vì tính hai lần là tự nhân đôi một khoản.
Trừ ra. Ra số âm thì từ tháng đó nhà mình vẫn còn dư. Ra số dương thì mỗi tháng hụt đúng chừng ấy, và đó là con số phải biết trước khi ký.
Chỗ hay của phép trừ này là nó cho một câu rất cụ thể. Không phải “hơi căng”. Mà là thiếu mười hai triệu một tháng, kể từ tháng ba năm hai nghìn hai mươi tám.
Và ba thứ không được dùng để bù: kỳ vọng tăng giá, câu đến lúc đó bán món cũ, và chuyện vay thêm một ít nữa để trả lãi. Thứ mình kiểm soát được chỉ có dòng tiền và thu nhập chủ động của mình.
Vặn thử một nút
Có ba số rồi thì làm thêm một việc nữa, mất đúng một phút.
Cộng ba điểm phần trăm vào mức lãi của khúc sau, rồi tính lại số một.
Tôi phải nói rõ đây là một nút để vặn, không phải một dự báo. Tôi không biết lãi suất sẽ lên hay xuống, và không ai biết. Việc này chỉ trả lời một câu: nếu nó lên ba điểm thì mỗi tháng thành bao nhiêu.
Lấy một ca cho dễ hình dung. Một chị đang nợ tám tỷ, khoá ở mức bảy phẩy năm. Vay mới thì khoảng tám. Cộng ba điểm vào thành mười phẩy năm, tức mỗi tháng đội thêm khoảng hai mươi triệu so với hôm nay.
Chị ấy nhắc lãi suất ba lần trong một buổi nói chuyện. Nhưng cái ngưỡng chị tự đặt lại là mười mấy phần trăm.
Mười mấy phần trăm thì cao hơn cả nút vặn vừa rồi. Nghĩa là theo ngưỡng của chị, lãi lên mười phẩy năm vẫn chưa tới mức chị gọi là không chịu được. Mà hai mươi triệu một tháng thì đã là một khoản thật, phải lấy ra từ đâu đó.
Đây là chỗ phần trăm hay lừa người ta. Phần trăm không rút tiền khỏi túi anh chị. Con số mỗi tháng mới rút.
Cách tính đầy đủ phần đội thêm, tôi để ở bài khi lãi suất tăng khoản vay đội thêm bao nhiêu.
Nhà có hai người thì hỏi cả hai
Chuyện này tôi gặp nhiều lần, nên tôi tách ra một mục riêng.
Chị Diệp năm mươi bảy tuổi, đang vay sáu tỷ ở mức sáu phẩy năm. Hợp đồng của chị hết cố định vào tháng ba năm hai nghìn hai mươi bảy. Ô mức lãi sau đó thì chị chưa biết, và chị cũng chưa viết ra thu nhập ròng của nhà.
Chị tính vay thêm.
Chồng chị, sáu mươi tuổi, can. Câu anh nói là không vay thêm, dùng tiền mặt.
Anh ấy không chạy phép trừ nào. Anh ấy không chép bốn thứ từ hợp đồng. Nhưng anh ấy đã chấm đúng chỗ mà phép trừ sẽ chấm, và chấm trước.
Nên ba số của bài này, anh chị đưa cho cả hai người trong nhà. Vợ và chồng thường trả lời khác nhau, nhất là ở số thứ ba, con số chi phí sống. Chênh nhau ở đó thì đừng bước tiếp, giải chỗ chênh trước đã.
Cách tôi ngồi cùng cả hai vợ chồng ở chỗ này, tôi để ở trang Trần Quốc Hoàn là ai.
Hai ô còn trống thì chưa nên cọc
Trong bốn thứ phải chép ở trên, có hai thứ tôi coi là cửa chặn.
Ngày lãi đổi số, và mức lãi từ ngày đó.
Hai ô ấy còn trống thì chưa nên đặt cọc. Không phải vì căn đó xấu, mà vì mình đang ký một con số mình chưa đọc.
Và không ai được trả lời thay hai ô đó bằng câu lãi suất giờ thấp mà anh. Câu ấy không phải một ngày, cũng không phải một con số.
Chuyện ngân hàng xét gì khi duyệt một khoản vay, tôi viết ở bài ngân hàng duyệt vay dựa trên những gì.
Mức lãi điều hành và số liệu chính thức, anh chị tra ở trang Ngân hàng Nhà nước Việt Nam để có một mốc đối chiếu bên ngoài.
Khi nào phép trừ này không dùng được
Tôi nói luôn mấy chỗ nó không chấm được, để anh chị khỏi mất công.
Người vay mua nhà để ở, và đó là chỗ ở duy nhất. Số hai luôn bằng không, vì nhà để ở không sinh tiền. Chấm bằng phép trừ này thì căn nào cũng trượt. Đây là thước đo một thương vụ đầu tư, không đo một mái nhà.
Vay không qua ngân hàng. Vay người nhà, vay nóng, góp vốn. Không có hợp đồng nên không chép được bốn thứ ở trên. Lúc đó hỏi hai câu thay thế: trả vào ngày nào, và nếu chậm thì sao.
Người đang kinh doanh, vay để ghép mặt bằng. Phần đóng góp của họ không phải tiền thuê mà là phần việc làm ăn tăng thêm. Đếm tiền thuê thì ra không, và ra không là sai. Chỗ này tôi nói thẳng là chưa có cách chấm gọn.
Căn mới là hàng giao thô hoặc chưa giao nhà. Số hai chắc chắn bằng không trong một hai năm đầu, và không phải vì món dở. Ghi không rồi chấm bằng số ba một mình.
Mua bằng tiền tươi, không vay. Cả bài không áp dụng, và đó là tin tốt.
Nói cho rõ: phép trừ ra số âm không có nghĩa là nên vay. Nó chỉ nói rằng chỗ tiền mỗi tháng đã không còn mù. Và tôi không dùng kết quả gánh được để thành câu anh chị gánh được mà. Phép trừ này tồn tại để loại bớt, không để thuyết phục ai.
Dấu hiệu một khoản vay đã vượt sức thì ở bài dấu hiệu khoản vay đang vượt quá sức mình.
Câu hỏi thường gặp
Thu nhập bao nhiêu thì nên trả góp bao nhiêu một tháng?
Không có tỷ lệ chung, vì thu nhập là con số trước khi sống còn thứ trả được tiền góp là con số sau khi sống. Cách tính đúng là lấy tiền phải trả mỗi tháng, trừ tiền căn mới tự sinh ra, trừ thu nhập ròng đã trừ hết chi phí sống. Số dương là phần hụt mỗi tháng.
Vì sao không nên dùng mốc ba mươi hay bốn mươi phần trăm thu nhập?
Vì hai nhà cùng thu nhập có thể chênh nhau nhiều lần về phần tiền còn lại sau chi phí sống. Ngoài ra tỷ lệ phần trăm không chứa ngày tháng, nên nó không nói được tháng nào tiền lãi của mình đổi số.
Thu nhập ròng tính gồm những gì?
Là tiền còn lại mỗi tháng sau khi đã trừ hết chi phí sống của cả nhà: ăn ở, học phí, thuốc men, đi lại, các khoản nợ đang trả. Không cộng tiền thuê của căn mới vào đây, vì khoản đó đã đứng riêng thành một số trong phép trừ.
Có nên tính tiền thuê dự kiến vào khả năng trả góp không?
Chỉ tính khi đã có hợp đồng thuê với tên người thuê và ngày bắt đầu. Chưa có thì ghi số không. Số kỳ vọng không trả được tiền lãi của tháng này.
Nếu phép trừ ra số dương thì làm gì?
Hạ số tiền vay, hoặc đổi sang một căn khác. Không phải vay thêm. Và cũng không bù vào chỗ hụt bằng kỳ vọng tăng giá hay bằng chuyện sẽ bán món cũ, vì cả hai đều không chắc rơi đúng tháng mình cần.
Kết
Câu hỏi thu nhập bao nhiêu thì trả góp bao nhiêu nghe như một câu có đáp án. Thật ra nó là câu hỏi sai địa chỉ, vì nó hỏi về một tỷ lệ còn thứ làm người ta gãy là một con số tiền mỗi tháng.
Thứ phải biết gồm ba số: tiền phải trả mỗi tháng kể từ ngày lãi đổi số, tiền căn mới tự sinh ra, và thu nhập ròng của nhà mình. Trừ ra là có một câu rất cụ thể để sống với.
Chồng chị Diệp không tính gì cả, chỉ nói không vay thêm, dùng tiền mặt. Anh chị thử chạy ba số của nhà mình xem, kết quả nó ngả về phía ai?
Anh chị muốn tự chấm một khoản vay trước khi ký? Tôi để sẵn bộ câu hỏi Cách kiểm tra một món trước khi xuống tiền để anh chị tự làm. Để lại thông tin ở trang liên hệ để tôi gửi.
P.S. Bài này chỉ đo tiền mỗi tháng. Chuyện vốn thật một cục là bao nhiêu thì tôi viết riêng, hai thứ đó không thay nhau được.
Bài viết liên quan
- Bài trụ nên đọc: Lập bảng so sánh trước khi mua nhà: bí quyết dạy anh Bình chọn 1 trong 5 căn nhà phố Sài Gòn
- Nhập cư và giá thuê nhà: dòng người chảy vào đâu
- Đầu tư bất động sản với thu nhập ổn định hàng tháng: cách đi đúng
- Trả thẳng hay trả góp mua nhà: bài toán theo lãi suất cho nhà đầu tư miền Bắc
- Hợp đồng góp vốn trá hình mua bán: cái bẫy pháp lý NĐT miền Bắc dễ dính khi vào Nam
- Đầu tư một mình hay góp vốn nhóm: NĐT miền Bắc nên chọn cách nào khi vào Nam
Bài viết bởi Trần Quốc Hoàn — 15 năm trong nghề bất động sản, đồng hành cùng nhà đầu tư miền Bắc vào Nam.



