Câu tôi nghe nhiều nhất khi đi xem hàng cùng khách nghe gần như thế này:
“Căn này hướng Đông Nam, lại nở hậu, mà là lô góc hai mặt tiền. Nên chủ để hơn mấy căn giữa dãy ba trăm triệu.”
Nghe xong, phần lớn người mua chỉ còn một việc trong đầu: ba trăm triệu kia đắt hay rẻ.
Tôi thì hỏi một câu khác trước. Ai đã trả ba trăm triệu đó rồi?
Không phải ai nói ra con số, mà ai đã chuyển tiền cho đúng khoản chênh ấy. Ở đúng khu đó, trong mấy tháng gần đây. Câu đó tra được. Còn câu đắt hay rẻ thì tra cả đời không xong.
Hướng nhà, lô góc, nở hậu có ảnh hưởng đến giá không
Có, nhưng ảnh hưởng theo hai đường rất khác nhau, và chỉ một đường trả lại tiền cho anh chị.
Lô góc hai mặt tiền thì có thêm công năng thật: mở được cửa hàng, để xe thoải mái, sáng hơn, thoáng hơn. Thứ đó người sau có trả tiền, vì nó dùng được. Hướng và nở hậu thì đi vào một chỗ khác: nó làm một số người mua thích hơn, và làm một số người mua khác không quan tâm.
Khoảng chênh thật vì vậy không nằm trong bảng giá của người bán. Nó nằm trong các giao dịch đã sang tên ở chính dãy đó. Không có mấy giao dịch ấy thì con số chênh kia chỉ là một lời nói. Và lời nói thì không ai hoàn lại.

Một tờ giấy chứng được một việc, không chứng hộ việc khác
Có một chị ở Hà Nội mua lô đất ở Đức Giang, sổ đỏ đứng tên chị từ năm 2019. Sổ sạch, sổ riêng, không tranh chấp gì cả.
Khu đó đã dính quy hoạch từ năm 2014, tức là năm năm trước ngày chị sang tên. Chị không kiểm chuyện đó trước khi ký, vì trong đầu chị cuốn sổ sạch đã trả lời xong mọi câu. Nay đang xin quy hoạch, lô 188 mét vuông mất khoảng 15 đến 25 mét.
Sổ đỏ chứng đúng một việc: ai là chủ. Nó không nói đất còn lại bao nhiêu mét sau quy hoạch. Không nói xây được mấy tầng. Không nói con đường trước nhà có mở hay không. Bốn câu đó là bốn tờ giấy khác nhau, nằm ở bốn phòng khác nhau.
Chuyện hướng và nở hậu cũng y như vậy. Không có tờ giấy nào chứng được phần chênh của nó. Chỉ có giao dịch chứng được.
Tám câu người bán hay nói, và nguồn chứng được từng câu
Lấy một tờ giấy, viết lại những câu người bán đã nói về căn đang cân. Bên cạnh mỗi câu điền ba ô: nguồn tên gì, đã có trong tay chưa, ngày trên giấy.
| Câu người bán nói | Nguồn chứng được câu đó | Cái không tính là nguồn |
| Đất của chủ, sổ sạch | Giấy chứng nhận bản gốc đọc tại chỗ, cộng trích lục thửa mới nhất | Ảnh chụp sổ gửi qua Zalo, bản photo cũ |
| Không dính quy hoạch | Thông tin quy hoạch của chính thửa đó, xin bằng số thửa và số bản đồ | Ảnh bản đồ môi giới gửi, câu khu này không sao đâu |
| Xây được 4 tầng | Chỉ tiêu quy hoạch của dự án, hoặc giấy phép xây dựng của căn liền kề đã xây xong | Phối cảnh, nhà mẫu, lời người bán |
| Lô góc nên hơn 300 triệu | 3 giao dịch đã sang tên trong 6 tháng, cùng dãy, một bên là lô góc, một bên là lô giữa | Bảng giá của chủ, lời so sánh miệng |
| Giá khu này 50 triệu một mét | 3 giao dịch đã sang tên trong 6 tháng, cùng loại, cùng dãy | Tin rao không phải giao dịch |
| Khu này cho thuê 15 triệu | Người đang thuê thật trong cùng dãy, gõ cửa 3 nhà hỏi giá và hỏi thuê bao lâu rồi | Giá môi giới hô, bảng giá thuê của dự án |
| Sắp có đường, sắp có khu công nghiệp | Văn bản phê duyệt có số và có ngày | Báo mạng, bài đăng của môi giới, câu nghe nói sắp |
| Giao nhà tháng X | Điều khoản chậm giao trong hợp đồng, có mức phạt hay không có | Tiến độ ghi trong tờ rơi, cam kết miệng |
Luật điền gọn thôi: câu nào không áp dụng cho món này thì gạch và ghi rõ là không áp dụng. Câu nào áp dụng mà chưa có nguồn thì ghi chữ Chưa, đừng để trống ô đó. Ô trống thì đọc lại là quên. Chữ Chưa thì đọc lại là đang nợ.
Mấy câu về hướng, về nở hậu, về góc đường đều rơi vào đúng một dòng trong bảng: dòng cần ba giao dịch đã sang tên. Không có ba giao dịch đó thì dòng ấy ghi chữ Chưa.
Câu nào không có nguồn thì gạch, đừng để ngỏ
Đây là chỗ gần như ai cũng làm sai, và tôi làm sai nhiều năm trước khi tự bắt được mình.
Người bán nói lô góc hơn ba trăm triệu. Anh chị không kiểm được. Và trong đầu anh chị, con số ba trăm triệu kia vẫn ở đó, mờ đi một chút nhưng vẫn được tính vào.
Phải gạch nó đi. Tính lại bài toán như thể chưa ai nói câu đó.
Bỏ câu đó ra mà món này vẫn đáng mua thì mua. Bỏ ra mà không còn đáng nữa thì món này đang được mua bằng một lời nói.
Phép thử tôi hay đưa khách là một câu: nếu người bán không nói gì về hướng, về nở hậu, về lô góc, mà chỉ nói đúng diện tích, đúng mặt đường, đúng tình trạng giấy tờ, thì anh chị còn trả mức giá đang cân không? Nếu còn, thì phần chênh kia chỉ là thứ dễ chịu thêm. Nếu không còn, thì phần chênh kia đang gánh cả quyết định.
Cách kiểm phần tiền chênh bằng ba giao dịch, làm trong một buổi
Việc này làm được bằng điện thoại cộng một cuộc gọi.
Hỏi ba môi giới sống bằng khu đó, cùng một câu: “Sáu tháng qua dãy này có mấy căn sang tên, mỗi căn chốt bao nhiêu, căn nào là lô góc?” Rồi lấy phần ba người nói giao nhau.
Kẻ bảng hai cột. Cột trái là giá chốt của các lô giữa dãy. Cột phải là giá chốt của lô góc. Lấy trung bình mỗi bên rồi trừ.
Con số trừ ra đó là phần chênh thị trường đã trả, khác hẳn phần chênh người bán đang đòi. Hai con số ấy có thể bằng nhau, và tôi gặp nhiều trường hợp không bằng.
Một chỗ phải nói rõ về số: giá anh chị đọc trên mạng là giá rao, cao hơn giá chốt thật. Hệ số tôi đang dùng là vùng trong trừ khoảng 3 đến 5 phần trăm, vùng xa trừ 5 đến 10 phần trăm. Nên đừng lấy giá rao của lô góc trừ giá rao của lô giữa rồi gọi đó là phần chênh, vì hai con số rao đều đang phồng, và phồng không đều nhau.
Chuyện gì thật sự giữ giá một món thì tôi viết riêng ở vị trí, hạ tầng, dân cư ba chân của giá trị lâu dài. Còn phần nhà xuống cấp trong khi đất đi lên thì ở vì sao đất luôn tăng còn nhà thì xuống cấp theo năm.
Hai chốt chặn, và cách chấm luôn người đang bán cho mình
Chốt thứ nhất là chốt dùng chữ. Chưa đếm được ba giao dịch đã sang tên có lô góc trong sáu tháng thì tôi không được nói phần chênh lô góc là bao nhiêu. Kể cả khi tôi tin là nó có.
Chốt thứ hai là chốt chặn tiền. Ba câu không được thiếu: ai là chủ, quy hoạch của chính thửa đó, và mốc giao cùng mức phạt chậm giao nếu hàng chưa có sổ. Thiếu một trong ba thì chưa chuyển một đồng nào, kể cả tiền cọc giữ chỗ.
Ba câu đó khác năm câu còn lại ở một điểm: sai ở đây thì không sửa được bằng tiền. Mua đắt thì giữ lâu hơn là về. Mua phải thửa dính quy hoạch thì phần đất mất là mất.
Và có một phép đếm nữa, đếm ngay trong buổi nói chuyện. Đếm số lần người đang bán cho anh chị nói được câu “cái này tôi chưa chứng được” hoặc “cái này anh chị phải tự đi xin”.
Người đáng tin thì câu nào cũng chỉ được nguồn, và họ nói thẳng câu nào họ chưa chứng. Người không đáng tin thì câu nào cũng chắc như nhau.
Tôi làm đại diện cho phía người mua, nên bảng này chĩa được cả vào tôi, và tôi mong anh chị chĩa. Câu nào tôi nói mà tôi không chỉ ra được nguồn thì anh chị gạch.
Năm chỗ cách soi này không dùng được
Một, hàng sơ cấp từ chủ đầu tư lớn. Phần giấy tờ thửa đất do pháp chế chủ đầu tư làm, khách không xin được giấy riêng cho căn mình. Chạy ra kết quả thiếu nguồn nhưng đó không phải rủi ro giấy tờ. Ca này đọc hợp đồng, nhìn đúng hai chỗ: điều khoản chậm giao có phạt hay không, và điều khoản chủ đầu tư được thay đổi thiết kế tới mức nào.
Hai, đất nông nghiệp, đất chờ chuyển đổi. Câu quy hoạch ở đây không có đáp số đúng hay sai, chỉ có xác suất. Cách soi này cho cảm giác chắc chắn giả: xin được một tờ giấy rồi tưởng là xong. Ca này đếm xem đã có bao nhiêu thửa liền kề được chuyển đổi trong ba năm qua, và mỗi thửa mất bao lâu.
Ba, người bán là họ hàng, người quen. Đòi giấy làm hỏng quan hệ, và thực tế là anh chị sẽ không đòi. Cách đi là nhờ người thứ ba đi xin thay, hoặc đi tiếp nhưng ghi rõ ra giấy là mình đang mù mấy câu. Mù mà biết mình mù thì còn trừ giá được. Mù mà tưởng mình sáng thì không.
Bốn, đang gấp vì sắp đáo hạn hoặc sắp mất tiền giữ chỗ. Chạy đủ tám câu mất cả tuần. Ca này cắt xuống đúng ba câu không được thiếu, chấp nhận mù năm câu còn lại, và ghi lại là mình đã chọn mù để sau này không tự nhận là bị lừa.
Năm, chỗ gãy ở phía tôi. Đủ tám trên tám câu có nguồn nghĩa là giấy sạch, không nghĩa là nên mua. Một căn giấy tờ sạch hoàn hảo vẫn có thể là sai loại tài sản, sai giá, sai đường ra. Tôi gặp những căn giấy tờ của chủ đầu tư lớn sạch hoàn toàn mà người mua vào vẫn lỗ mấy tỷ, vì vào ở giá sai.
Câu hỏi thường gặp
Hướng nhà có làm tăng giá bán lại không? Có làm một số người mua thích hơn, nên nó giúp căn dễ cho thuê và dễ ra hàng hơn một chút. Nhưng nó không tự tạo ra phần chênh. Phần chênh chỉ có thật khi anh chị đếm được giao dịch đã sang tên ở dãy đó cho thấy người mua đã trả thêm cho hướng ấy.
Lô góc hai mặt tiền đắt hơn bao nhiêu là hợp lý? Không có một tỷ lệ chung. Ở khu đã có người kinh doanh thật thì lô góc chênh đáng kể, vì nó dùng được để mở cửa hàng. Ở khu chưa có ai buôn bán thì cái góc chỉ là cái góc. Cách tính là trừ giá chốt trung bình của lô góc cho giá chốt trung bình của lô giữa, trên chính dãy đó, trong sáu tháng gần nhất.
Nở hậu có thật ảnh hưởng đến giá hay chỉ là chuyện phong thủy? Nó ảnh hưởng tới một phần người mua, và phần người mua đó khác nhau theo vùng. Với tôi thì nở hậu là thứ cộng thêm, không phải thứ gánh quyết định. Nếu bỏ chữ nở hậu ra mà món vẫn đáng mua thì mới nên trả thêm cho nó.
Làm sao biết người bán đang nói thật về giá khu? Đừng đo bằng chuyện họ nói thật hay không. Đo bằng nguồn: ba giao dịch đã sang tên trong sáu tháng, cùng loại, cùng dãy. Hỏi ba môi giới khác nhau cùng một câu rồi lấy phần giao nhau, và đối chiếu với người làm công chứng khu đó.
Tin rao có dùng được làm căn cứ giá không? Dùng được để biết mặt bằng người bán đang kỳ vọng, không dùng được làm giá. Giá rao cao hơn giá chốt, và mười mấy tin có thể chỉ là ba cái căn do nhiều môi giới cùng rao.
Kết
Việc tối nay của anh chị là viết lại trên giấy những câu người bán đã nói về căn đang cân, mỗi câu một dòng.
Bên cạnh mỗi dòng điền hai chữ: Có hoặc Chưa. Có nghĩa là nguồn đang nằm trong tay anh chị, đọc được tên giấy và ngày trên giấy. Chưa thì ghi là Chưa.
Rồi làm một việc nữa: gạch hết những dòng ghi Chưa, tính lại giá như thể chưa ai nói mấy câu đó. Nếu món vẫn đáng mua thì anh chị đang mua bằng thứ kiểm được. Nếu không còn đáng, thì phần tiền chênh kia đang được trả cho một lời nói, và anh chị tự quyết xem có trả hay không.
Tôi có soạn một tài liệu ngắn, Cách kiểm tra một món trước khi xuống tiền, trong đó có bảng tám câu và nguồn chứng được từng câu. Anh chị muốn nhận thì để lại bình luận chữ NGUỒN, tôi gửi.
Đọc thêm: đọc một bản tin quy hoạch mà không bị dẫn dắt · nhà phố vừa ở vừa cho thuê vừa giữ giá. Quy định về nhà ở và xây dựng, anh chị tra ở Bộ Xây dựng.
Bài viết liên quan
- Bài trụ nên đọc: Lập bảng so sánh trước khi mua nhà: bí quyết dạy anh Bình chọn 1 trong 5 căn nhà phố Sài Gòn
- Lãi suất tăng ảnh hưởng NĐT dùng đòn bẩy thế nào
- Ân hạn gốc là gì và cái bẫy nằm ở đâu
- Giấy tờ phải xem bản gốc khi mua nhà: 7 loại tuyệt đối không tin ảnh chụp
- Ân hạn gốc lãi vay mua nhà: cái bẫy dòng tiền sau ưu đãi NĐT Bắc hay vướng
- Nguyễn Thị Huê và bài học cốt lõi về đầu tư bất động sản: muốn an toàn phải bắt đầu từ gốc
Bài viết bởi Trần Quốc Hoàn — 15 năm trong nghề bất động sản, đồng hành cùng nhà đầu tư miền Bắc vào Nam.



