SAPO (Excerpt): Vay bao nhiêu mua được nhà mà vẫn sống bình thường – câu hỏi anh chị tự hỏi trước khi gặp ngân hàng. Hoàn hướng dẫn khung 3 bước tính ra con số vay an toàn thực tế, không phải theo công thức ngân hàng tối ưu cho họ.
CHÚ THÍCH ẢNH ĐẠI DIỆN: Vay mua nhà bao nhiêu là an toàn – phải tính từ chi phí sống hàng tháng, không phải từ hạn mức ngân hàng cấp.
“50% thu nhập” của ngân hàng không phải trần vay của anh chị
Anh Đức, 38 tuổi, làm phần mềm ở một công ty nước ngoài tại Hà Nội, thu nhập gộp 65 triệu một tháng. Anh muốn mua một căn nhà phố dự án ở Bình Dương giá 3,2 tỷ. Có 1,5 tỷ tiền mặt. Vay 1,7 tỷ.
Nhân viên ngân hàng đưa anh một bảng tính: lãi suất năm đầu 8,5%, thời hạn 20 năm, trả cả gốc lẫn lãi khoảng 17-18 triệu mỗi tháng. “Dưới 50% thu nhập, anh vay thoải mái.” Anh Đức gật đầu, tính ký. Trước khi ký, anh gọi cho Hoàn.
Hoàn hỏi anh một câu: “em ơi, mỗi tháng nhà anh đang tiêu thực tế bao nhiêu?”. Anh im một lúc rồi kể: tiền thuê nhà 12 triệu, tiền chợ 10 triệu, tiền học con 8 triệu, bố mẹ gửi về 5 triệu, tiền phí sinh hoạt khác 7 triệu, tiết kiệm 10 triệu. Tổng 52 triệu. Thu nhập ròng sau thuế khoảng 56 triệu. Chênh nhau 4 triệu.
Anh vay 18 triệu một tháng là đạp lên khoản tiết kiệm hiện tại và còn thiếu 14 triệu. Khi lãi suất thả nổi lên, con số đó thành 20-22 triệu, thiếu thêm. Đó không phải vay an toàn. Đó là vay nát.
Bài này Hoàn chép ra khung tính Hoàn đang dùng với mọi khách – gồm 3 phép trừ, mỗi phép trừ một đầu – để ra con số vay an toàn thật.

Phép trừ 1: Thu nhập gộp trừ tiền phải trả ra khỏi nhà
Bước đầu tiên không phải tìm lãi suất, không phải tìm hạn mức ngân hàng. Bước đầu là xem lại 3 tháng sao kê tài khoản của mình.
Trừ 5 nhóm tiền phải trả hàng tháng – không được bỏ sót:
Thuế thu nhập cá nhân – hay bị quên. Thu nhập ghi trên hợp đồng lao động là gộp, tiền thực nhận đã trừ thuế. Người có thu nhập cao bị trừ 20-35%.
Tiền bảo hiểm xã hội, y tế, thất nghiệp – tính 10,5% phần cứng trong lương.
Tiền cấp dưỡng, tiền gửi bố mẹ, tiền nuôi anh/em học – khoản này không có hợp đồng nhưng có đều hàng tháng. Phải cộng vào.
Tiền vay trước đó – thẻ tín dụng, vay tiêu dùng, vay mua xe. Hạn mức dư nợ x lãi suất chia 12 = tiền trả hàng tháng.
Tiền bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm sức khỏe, đóng quỹ hưu trí – nhiều anh chị trung niên có khoản này.
Trừ hết 5 nhóm, con số còn lại gọi là thu nhập ròng khả dụng. Đây là con số thật anh chị cầm trong tay mỗi tháng.
Anh Đức tính lại: 65 triệu gộp − 11 triệu thuế − 3 triệu BHXH − 5 triệu gửi bố mẹ − 2 triệu bảo hiểm nhân thọ = 44 triệu khả dụng, không phải 65 triệu.
Phép trừ 2: Thu nhập khả dụng trừ chi phí sống tối thiểu
Nhiều người tính xong bước 1 là lao vào tính khoản vay. Sai. Phải trừ tiếp một đầu nữa – chi phí sống tối thiểu mà gia đình anh chị không thể dưới được.
4 nhóm chi phí sống bắt buộc:
Chi phí nhà ở hiện tại – tiền thuê nhà, tiền điện nước, internet, phí chung cư. Nếu anh chị mua nhà xong vẫn ở lại căn hiện tại (nhà đầu tư), khoản này không đổi. Nếu mua để chuyển sang ở, khoản này sẽ giảm nhưng không về 0 – vì căn mới cũng có phí vận hành.
Chi phí ăn, uống, đi lại – tiền chợ, ăn ngoài, xăng xe, phương tiện công cộng. Lấy số 3 tháng gần nhất, chia bình quân. Đừng lấy tháng rẻ nhất để tự lừa mình.
Chi phí con cái – học phí, học thêm, sữa, đồ dùng. Nếu con đang nhỏ, cộng thêm 20-30% vì chi phí sẽ tăng dần.
Chi phí hiếu hỷ, biếu bố mẹ, du lịch gia đình, thuốc men – tính bình quân cả năm chia 12. Khoản này nhiều người bỏ qua vì không đều hàng tháng, nhưng trong năm luôn có.
Trừ hết, con số còn lại là thu nhập dư để trả nợ. Đây là trần tối đa anh chị có thể trả cho khoản vay mỗi tháng.
Anh Đức tính tiếp: 44 triệu khả dụng − 12 triệu nhà thuê − 10 triệu chợ − 8 triệu học con − 7 triệu sinh hoạt khác = 7 triệu dư để trả nợ. Không phải 18 triệu. Càng không phải 32 triệu như ngân hàng tính.
Phép trừ 3: Trừ thêm khoản phòng thủ cho 2 kịch bản xấu
Đến đây nhiều anh chị nghĩ: 7 triệu dư, vay 7 triệu mỗi tháng là xong. Chưa xong. Phải trừ tiếp một đầu nữa – đệm cho 2 kịch bản xấu nhất.
Kịch bản 1: lãi suất thả nổi tăng. Năm đầu ngân hàng cho ưu đãi 8,5%. Năm thứ hai trở đi thả nổi theo công thức “lãi suất tiết kiệm 12 tháng + biên độ 3,5-4%”. Khi lạm phát tăng, lãi suất có thể vọt lên 12-14%. Tiền trả hàng tháng tăng 20-35%.
Đệm cho khoản này: giả định lãi suất tăng từ 8,5% lên 12%, tính thử bảng trả nợ ở mức 12%. Con số đó phải nhỏ hơn hoặc bằng 80% thu nhập dư để trả nợ.
Kịch bản 2: mất thu nhập 6 tháng. Công ty cắt giảm, dự án kết thúc, gia đình có người ốm phải nghỉ chăm. Trong 6 tháng đó, anh chị vẫn phải trả tiền vay. Nếu anh chị không có đủ 6 tháng tiền trả nợ trong quỹ dự phòng tại thời điểm xuống tiền mua nhà, thì anh chị đang vay vượt sức.
Đây là lý do một người vay 7 triệu/tháng cần có tối thiểu 42 triệu trong tài khoản riêng, chạm vào không được tiêu cho mục đích khác. Vay 18 triệu/tháng cần 108 triệu dự phòng.
Con số cuối cùng – gọi là trần vay an toàn – nhỏ hơn con số bước 2 khoảng 25-30%.
Anh Đức: 7 triệu dư x 75% = 5,2 triệu/tháng là trần an toàn. Quy ra khoản vay 20 năm ở lãi suất bình quân 10%: khoảng 540 triệu. Không phải 1,7 tỷ.
Anh Đức choáng. Hoàn nói: “vậy nên em không bảo anh dừng mua. Em bảo anh chọn căn 2,2 tỷ thay vì 3,2 tỷ, hoặc chờ 12 tháng gom thêm 500 triệu rồi mua.” Anh chọn chờ, không chọn vay nát.
Khung tự soi: 5 câu trước khi gặp ngân hàng
Dùng khung này cho mỗi khoản vay anh chị đang cân – ghi ra giấy, không trả lời trong đầu:
1. Thu nhập ròng khả dụng của tôi mỗi tháng là bao nhiêu? (sau khi đã trừ thuế, BHXH, các khoản cố định) 2. Chi phí sống tối thiểu của gia đình mỗi tháng là bao nhiêu? (lấy trung bình 3 tháng sao kê, không lấy tháng rẻ nhất) 3. Nếu lãi suất tăng từ mức ưu đãi lên 12%, tiền trả hàng tháng tăng bao nhiêu? Tôi có còn chịu được không? 4. Tôi có đủ dự phòng 6 tháng trả nợ trong tài khoản riêng không? Nếu không, tôi đang vay vượt sức. 5. Nếu công ty tôi cắt giảm tháng này, tôi có kế hoạch xử lý khoản vay thế nào? Không có kế hoạch là chưa nên vay.
Trả lời đủ 5 câu bằng chữ. Ba câu đầu bằng con số, hai câu sau bằng tình huống. Chưa trả lời được tất cả thì chưa nên ký hợp đồng vay.
Mấy lỗi hay gặp khi tính khoản vay
Một – tính theo thu nhập gộp. Dễ nhất, sai nhiều nhất. Thuế và BHXH gộm lại 20-30% thu nhập. Bỏ qua là tự lừa mình 15-18 triệu mỗi tháng.
Hai – tính dòng tiền tháng ngon. Lấy tháng có thưởng, tháng có hợp đồng ngon, chia ra bình quân. Nhưng khoản vay là mỗi tháng. Tháng khó khăn vẫn phải trả như tháng ngon.
Ba – tin lãi suất ưu đãi năm đầu. Lãi suất ưu đãi 7-8% là chiêu kéo khách. Từ năm thứ hai trở đi lãi thực luôn cao hơn. Tính khoản vay 20 năm phải tính ở lãi suất trung bình, không phải lãi suất năm đầu.
Bốn – bỏ qua phí phát sinh. Phí thẩm định, phí công chứng, phí đăng ký giao dịch bảo đảm, phí bảo hiểm cháy nổ bắt buộc. Tổng khoảng 1-1,5% giá trị khoản vay.
Năm – vay tối đa hạn mức ngân hàng duyệt. Ngân hàng duyệt 70% giá trị nhà là tối đa họ cho vay. Không phải mức họ khuyên anh chị vay. Vay ngang trần là tự đẩy mình vào tình thế không còn đệm.
Phương pháp này không dùng được khi nào
Hoàn phải nói thẳng: khung 3 phép trừ này không dùng được cho 2 tình huống, anh chị cần cách tính khác:
Một – đầu tư bất động sản cho thuê, tính dòng tiền thuê trả gốc lãi. Nếu anh chị mua nhà để cho thuê, không để ở, thì bên cạnh phép trừ về chi phí sống còn phải tính được dòng tiền thuê ròng – tiền thuê thu được trừ chi phí vận hành, tỷ lệ trống, sửa chữa định kỳ. Khung tính đó rộng hơn, Hoàn sẽ viết riêng.
Hai – đòn bẩy để lướt sóng, nắm giữ dưới 24 tháng. Nếu anh chị vay để mua và bán lại trong vòng 1-2 năm, câu hỏi lớn không phải “vay bao nhiêu thì sống bình thường” mà là “vay bao nhiêu thì nếu kẹt vốn 6 tháng không bán được, tôi còn gánh được không?”. Đây là cách tính rủi ro ngắn hạn, khác với cách tính dòng tiền dài hạn ở bài này.
Hai tình huống trên Hoàn sẽ dành riêng một bài.
Câu hỏi thường gặp
Vay bao nhiêu phần trăm giá trị nhà là an toàn? Trần kỹ thuật là 50-60% giá trị nhà. Nhưng số thực tế phụ thuộc thu nhập, chi phí sống, dự phòng của từng người. Người có thu nhập cao vay 70% vẫn sống ổn, người thu nhập thấp vay 40% đã nặng.
Có nên vay tối đa thời hạn 25-30 năm để giảm tiền trả hàng tháng không? Có hai mặt. Mặt được: tiền trả tháng thấp, dễ chịu hơn. Mặt mất: tổng tiền lãi trả trong cả đời khoản vay cao hơn 40-80% so với khoản vay 15 năm. Và thời hạn càng dài, càng dễ dính kịch bản lãi suất tăng đột biến giữa đường. Cân nhắc kỹ, đừng chọn theo cảm giác “thấp là thắng”.
Vợ chồng cả hai cùng đứng tên vay, có an toàn hơn không? An toàn hơn vì rủi ro mất thu nhập dàn trên 2 người. Nhưng ngân hàng cũng dùng thu nhập cả hai để duyệt hạn mức, nên hạn mức được duyệt cao hơn – có thể dẫn đến vay lớn hơn. Nên: cộng thu nhập hai người, nhưng khi tính trần vay vẫn áp dụng khung 3 phép trừ trên.
Lương không ổn định (freelance, kinh doanh nhỏ) thì vay thế nào? Lấy thu nhập trung bình 12 tháng gần nhất, không lấy đỉnh cao, không lấy trung bình 3 tháng (vì có thể rơi vào tháng tốt). Và nhân hệ số an toàn 0,7 – vì thu nhập biến động, dự phòng phải dày hơn người có lương cố định.
Có nên dùng hết tiền tiết kiệm làm vốn tự có để vay ít hơn không? Không. Phải giữ lại tối thiểu 6 tháng chi phí sống trong tài khoản dự phòng. Dốc hết tiền tiết kiệm làm vốn tự có là đưa mình vào tình thế không có đệm nếu có chuyện.
Bước tiếp theo
Trước khi anh chị ngồi với nhân viên ngân hàng nghe tính khoản vay, hãy tự làm 3 phép trừ ở phần giữa bài. Cầm con số của mình đến cuộc gặp, không cầm con số của họ đi về.
Nếu anh chị đang chuẩn bị xuống tiền vào một căn nhà cụ thể và muốn kiểm kỹ hơn trước khi đặt cọc, Hoàn có một bộ hướng dẫn chi tiết – cách kiểm tra một món trước khi xuống tiền – gồm đủ các bước từ kiểm giá, kiểm pháp lý, tính dòng tiền, đến tính khoản vay an toàn. Nhắn Hoàn từ khóa VAY qua Zalo, Hoàn gửi lại.
Tài liệu Hoàn tặng, không bán. Anh chị đọc, thấy dùng được thì gọi Hoàn nói chuyện về khoản vay thật của mình.
Bài viết liên quan
- Bài trụ nên đọc: Thời điểm vào sóng hạ tầng: NĐT Bắc nên mua đất khi công bố hay lúc khởi công
- Khung quyết định mua bất động sản: bốn câu hỏi NĐT miền Bắc phải trả lời trước khi chốt
- Văn hóa sống miền Nam mua nhà: 5 khác biệt với miền Bắc khiến NĐT Bắc dễ chọn sai
- Nên để lại bao nhiêu tiền mặt sau khi mua bất động sản
- Phân bổ vốn đầu tư – nên dùng bao nhiêu phần trăm tiền để mua bất động sản
- Tiền nhàn rỗi của gia đình: được phép đụng bao nhiêu
Bài viết bởi Trần Quốc Hoàn — 15 năm trong nghề bất động sản, đồng hành cùng nhà đầu tư miền Bắc vào Nam.



