Anh Thiện nhắn với tôi một câu, nguyên văn: “Mà tuổi của mình bây h không muốn vay mượn”.
Câu đó nghe qua thì tưởng là người ít tiền, ngại nợ.
Anh đang nắm hai căn nhà. Một căn ở Tân Phú giữ mười bảy năm. Một căn phố cổ Hoàn Kiếm.
Nên không vay, với anh, không phải vì thiếu. Đó là một lằn ranh anh tự vạch theo tuổi của mình.
Tôi quý cái lằn ranh ấy, và tôi sẽ nói vì sao. Nhưng tôi cũng sẽ nói cái giá của nó, vì bài này không phải để khen một lựa chọn.
Mua trả thẳng được gì
Tắt một trong ba cái đồng hồ
Người đi mua bất động sản sống chung với ba cái đồng hồ, và mốc nào chạm trước thì mốc đó là ngày buộc phải bán.
Đồng hồ thứ nhất là của gia đình: con vào đại học, xây lại nhà, cưới cho con, bố mẹ ốm đau. Đồng hồ thứ ba là của tài sản: năm mình dự định bán và mức giá mình chờ.
Đồng hồ thứ hai là của ngân hàng: tháng tiền lãi đổi số, và năm bắt buộc tất toán.
Mua trả thẳng thì cái đồng hồ thứ hai không chạy. Chỉ còn hai cái, và cả hai đều do mình đặt lịch.
Đây là thứ lớn nhất người trả thẳng mua được. Không phải tiết kiệm tiền lãi. Là quyền chờ.
Không có cái tháng lãi đổi số
Với người vay, có một tháng nằm sẵn trong hợp đồng, tháng mà tiền phải trả hàng tháng nhảy lên một mức khác. Rất nhiều người không viết nổi tháng đó ra giấy.
Người trả thẳng không có tháng ấy. Chi phí của họ bằng phẳng từ đầu đến cuối.
Giá mua thường tốt hơn
Người bán cần tiền nhanh thì họ nhìn một người trả thẳng khác hẳn một người còn chờ ngân hàng duyệt. Cái khác ấy đổi được thành giá, và đổi được thành điều khoản.
Với hàng của chủ đầu tư thì khoảng cách còn rõ hơn. Nhiều nơi có hai bảng giá: một cho người trả thẳng, một cho người đi theo gói hỗ trợ. Hai bảng giá đó cách nhau không ít, và chỗ chênh chính là tiền lãi đã nằm sẵn trong giá bán.
Ngủ được
Đây là thứ không quy ra số được nhưng có thật, và tôi nghe nó nhiều hơn mọi lý do tài chính.
Anh Thiện nói anh muốn mua xong rồi tối ngủ ngon, không phải lo nghĩ gì. Câu đó anh gật mạnh nhất trong cả buổi.
Nhiều người tưởng người mua nhà đang mua mét vuông. Có những người đang mua giấc ngủ.

Và mất gì
Phải nói phần này cho đủ, không thì bài thành một lời khen.
Mua được món nhỏ hơn
Có ba tỷ tiền mặt, trả thẳng thì cầm món ba tỷ. Vay một nửa thì cầm món sáu tỷ.
Nếu thị trường đi lên hai mươi phần trăm, phần tăng của người vay tính trên sáu tỷ, của người trả thẳng tính trên ba tỷ. Khoảng cách ấy không nhỏ, và nó cộng dồn qua nhiều năm.
Đây là phần phí cơ hội có thật. Ai nói trả thẳng lúc nào cũng khôn là đang giấu phần này đi.
Tiền nằm hết trong một chỗ
Dồn hết tiền mặt vào một căn thì tiền không còn ở đâu khác. Lúc nhà có việc, cách duy nhất để có tiền là bán, mà bán thì mất ba tháng tới một năm.
Người vay giữ lại được một phần tiền mặt. Phần đó vừa là quỹ sống, vừa là chỗ xoay khi có cơ hội khác.
Nên người trả thẳng vẫn phải chừa quỹ, chứ không phải trả thẳng là xong. Chuyện giữ lại bao nhiêu tôi viết ở bài quỹ dự phòng khi mua nhà.
Bỏ qua một công cụ, không phải một cái bẫy
Đòn bẩy đã giúp rất nhiều người ở Việt Nam kiếm được tiền. Rất ít người mua tài sản đầu tiên bằng tiền tươi của chính mình.
Nó cũng làm không ít người khuynh gia bại sản. Cùng một công cụ, khác nhau ở chỗ tiền lãi mỗi tháng đi ra từ đâu. Hai mặt ấy tôi viết riêng ở bài đòn bẩy giúp giàu nhanh và cũng làm mất nhanh.
Chọn không dùng nó là một quyết định hợp lý. Chỉ cần gọi đúng tên: mình đang đổi phần tăng thêm lấy sự yên tâm. Đó là một cuộc trao đổi, không phải một chiến thắng.
Ba câu để tự chấm
Không có câu trả lời chung cho mọi người. Nhưng có ba câu hỏi mà ai cũng trả lời được, và ba câu đó quyết định gần hết.
Một, tuổi và số năm còn lại để sửa một quyết định sai
Người bốn mươi mua sai còn mười lăm năm để làm lại. Người ngoài năm mươi thì khác. Không còn chu kỳ nào để sửa.
Đây chính là chỗ anh Thiện tự nói ra, và tôi nghĩ anh nói đúng. Cái lằn ranh của anh không đến từ sách nào, nó đến từ việc anh đếm số năm còn lại của chính mình.
Hai, thu nhập năm tới có chắc giữ nguyên không
Khoản vay nào cũng là một lời hứa rằng thu nhập của mình sẽ còn đó. Hứa trong mười lăm hai mươi năm.
Người còn đi làm đều, lương chuyển khoản hàng tháng, thì lời hứa ấy dễ giữ. Người buôn bán theo mùa, hoặc người sắp nghỉ hưu, thì khó hơn.
Ba, tiền này nằm được bao lâu
Nếu khoản tiền này ba năm nữa phải dùng vào việc khác thì cả hai cách đều không hợp, không riêng gì chuyện vay.
Còn nếu nó nằm được bảy tám năm thì người trả thẳng có một lợi thế lớn: họ chờ được, và thị trường thì thưởng cho người chờ được.
Có một chuyện nữa về tuổi tác mà tôi hay nhắc. Càng lớn tuổi thì tỷ trọng tiền nằm trong bất động sản nên nhẹ dần đi, vì bất động sản dù tốt vẫn kẹt dòng tiền, mà người sắp nghỉ làm thì cần tiền hằng tháng. Người ba mươi có thể để phần lớn tài sản đầu tư ở bất động sản. Người năm mươi thì khoảng một nửa. Người sáu mươi thì nên dưới bốn phần mười. Tuổi nằm giữa thì đọc giữa.
Chỗ nhiều người trả thẳng vẫn vấp
Tôi gặp chuyện này không ít, nên để riêng một mục.
Người đã quyết trả thẳng thường bỏ luôn phần soi khoản vay, đúng rồi. Nhưng họ cũng hay bỏ luôn phần soi món, và đó là chỗ hỏng.
Anh Thiện tự đi tìm nhà. Anh ra quận 12, nhìn một lượt rồi tự nhận xét: toàn trong ngõ mà bé tí, không giấy tờ. Anh tự loại, không ai phải dạy.
Phần loại anh làm giỏi. Phần chọn thì không. Rồi anh nhắn một câu khác, câu này mới là chỗ tôi tiếc: “Chán quá mình không tìm nữa”.
Loại được hết mà không chọn nổi cái nào thì không phải thiếu kiến thức pháp lý. Là thiếu một bộ tiêu chí để nói món nào đáng.
Và đây là điểm chung của người trả thẳng: không có đồng hồ ngân hàng thúc sau lưng nên họ dễ đứng im rất lâu. Không vay thì tránh được rủi ro vay. Nó không tránh giúp rủi ro mua sai chỗ.
Nên dù trả thẳng, hai việc vẫn phải làm. Đếm xem trong tay còn mấy món bán được tự do khi cần tiền, tức là sổ nằm trong tay mình, không cắm, không cho ai mượn, không tranh chấp, không dính quy hoạch. Và hỏi cho ra ai sẽ là người mua lại món này của mình.
Cách tôi đi cùng người mua ở hai việc đó, tôi để ở trang Trần Quốc Hoàn là ai. Số liệu chính thức về lãi suất thì anh chị tra ở trang Ngân hàng Nhà nước Việt Nam để có mốc đối chiếu bên ngoài.
Khi nào trả thẳng rõ ràng là đúng
Khi mình sắp hết thu nhập làm. Sắp nghỉ hưu mà gánh thêm một khoản trả hàng tháng là đặt cược vào thứ mình không còn kiểm soát.
Khi món định mua không tự sinh ra đồng nào. Đất để đó chờ lên giá thì không có tiền thuê gánh lãi. Lúc đó mỗi đồng lãi đều đi ra từ túi mình.
Khi mình không chịu nổi cảm giác nợ. Nghe không giống lý do tài chính, nhưng người mất ngủ vì khoản vay thường bán non, mà bán non thì mất nhiều hơn phần lãi họ tiết kiệm được.
Và khi nào thì chưa chắc. Khi mình còn trẻ, thu nhập đều, và món định mua đã có hợp đồng thuê sẵn. Lúc đó bỏ qua đòn bẩy là bỏ qua một quãng đường thật.
Nói cho rõ: trả thẳng không có nghĩa là món đó đáng mua. Không vay chỉ tắt được một loại rủi ro. Chuyện giá, pháp lý, người mua lại và chu kỳ của vùng thì vẫn phải soi như thường.
Người đang cân vay một phần thì xem bài tỷ lệ vay an toàn trên giá trị một căn nhà. Người muốn biết nên dồn một món hay chia ra thì xem bài vì sao không nên dồn hết tiền vào một bất động sản.
Câu hỏi thường gặp
Mua nhà bằng tiền mặt hoàn toàn có phí cơ hội không?
Có. Cùng một số tiền, người vay cầm được món lớn hơn nên phần tăng giá tính trên con số lớn hơn. Đổi lại, người trả thẳng không có tháng lãi đổi số và không có năm bắt buộc tất toán, nên họ chờ được lâu hơn. Đây là một cuộc trao đổi, không phải một bên đúng một bên sai.
Có tiền mặt đủ mua thì có nên vay thêm để mua căn to hơn không?
Trả lời bằng ba câu: tuổi mình còn bao nhiêu năm để sửa một quyết định sai, thu nhập năm tới có chắc giữ nguyên không, và khoản tiền này nằm được bao lâu. Nếu món to hơn đó chưa có hợp đồng thuê thì mỗi đồng lãi đều đi ra từ thu nhập của mình.
Trả thẳng thì có mặc cả được giá tốt hơn không?
Thường là có, nhất là với người bán đang cần tiền nhanh và với hàng chủ đầu tư có hai bảng giá. Hãy hỏi thẳng giá trả thẳng của căn đó là bao nhiêu, rồi đặt cạnh giá đi theo gói hỗ trợ để thấy khoảng chênh.
Người sắp nghỉ hưu có nên vay mua bất động sản không?
Phần lớn trường hợp là không nên, vì khoản vay đòi tiền hàng tháng trong nhiều năm còn thu nhập làm thì sắp dừng. Và càng lớn tuổi thì tỷ trọng tài sản nằm trong bất động sản nên nhẹ dần, vì loại tài sản này kẹt dòng tiền.
Trả thẳng rồi thì còn cần giữ quỹ dự phòng không?
Vẫn cần. Dồn hết tiền mặt vào một căn thì lúc nhà có việc, cách duy nhất để có tiền là bán, mà bán một món thường mất ba tháng tới một năm. Giữ lại một khoản đủ cho nhà chạy vài tháng, kể cả khi không nợ ai.
Kết
Mua trả thẳng không khôn hơn, cũng không dại hơn. Nó tắt một cái đồng hồ và nhận lại một món nhỏ hơn.
Ai hợp với cách đó thì tự biết, qua ba câu: còn bao nhiêu năm để sửa sai, thu nhập năm tới có chắc không, và tiền này nằm được bao lâu.
Anh Thiện trả lời ba câu đó rồi mới vạch lằn ranh của mình, và tôi nghĩ anh làm đúng. Chỗ còn thiếu của anh không nằm ở chuyện vay hay không vay. Nó nằm ở câu anh nhắn sau cùng: chán quá, không tìm nữa. Loại được hết mà chưa chọn được cái nào thì thứ còn thiếu là một bộ tiêu chí, không phải một khoản vay.
Anh chị đang cân trả thẳng hay vay một phần, và muốn tự soi trước khi quyết? Tôi để sẵn bộ câu hỏi Cách kiểm tra một món trước khi xuống tiền để anh chị tự chấm. Để lại thông tin ở trang liên hệ để tôi gửi.
P.S. Bài này chỉ làm một việc: cân hai mặt của chuyện trả thẳng. Nó không chấm được chuyện căn đó đáng mua hay không, chỗ đó tôi viết riêng.
Bài viết liên quan
- Bài trụ nên đọc: Tỷ lệ vay an toàn mua bất động sản cho NĐT miền Bắc vào Nam
- Giữ tiền mặt có an toàn không: phép tính lạnh người dành cho NĐT Bắc đang “chờ rõ rồi vào”
- Mua nhà hoàn thiện hay nhà cải tạo: lời ở đâu cho NĐT miền Bắc
- Giấy phép xây dựng và hoàn công: vì sao thiếu là rớt giá
- Căn hộ bàn giao thô hay hoàn thiện: chọn loại nào cho thuê khi ở xa
- Mua Nhà Mà Không Biết Nó Chưa Hoàn Công: Chuyện Anh Quý
Bài viết bởi Trần Quốc Hoàn — 15 năm trong nghề bất động sản, đồng hành cùng nhà đầu tư miền Bắc vào Nam.



