Có một con số tôi mang theo từ một buổi đi thực địa, và nó trả lời câu hỏi này thẳng hơn mọi lời khuyên.
Ở Bàu Bàng, người mua đất xong xây nhà lên thì thị trường chỉ cộng thêm cho họ khoảng 600 triệu vào giá bán.
Cùng động tác đó, cách mấy chục cây số, ở Bến Cát, mua đất xong xây lên là bán được 2 tỷ.
Người anh đi cùng tôi hôm đó nói nguyên văn: “Nó không giống như Bến Cát nhé. Bến Cát là anh mua đất xong anh xây lên anh bán được 2 tỷ, còn đây là anh xây lên nó chuẩn định giá là 600 triệu.”
Dịch ra đời sống: bỏ một tỷ rưỡi vào xây, thị trường trả lại sáu trăm triệu. Phần chênh là tiền đốt.
Nên câu hỏi nhà xây sẵn hay đất tự xây không có một câu trả lời chung. Nó có một cách tính, và cách tính đó phải chạy trên đúng cái khu anh chị đang ngắm.
Vì sao phép tính quen thuộc hay thiếu một cột
Phần lớn người mua tính thế này: căn xây sẵn chào 4 tỷ, đất cùng khu 2 tỷ, xây hết 1,3 tỷ, vậy tự xây rẻ hơn bảy trăm triệu.
Phép tính đó không sai chỗ cộng trừ. Nó sai ở chỗ chỉ có một cột.
Một cột thì không phải cái cân. Một cột thì món nào đặt lên cũng thắng, vì nó không có ai để thua.
Và nó bỏ sót ba câu quan trọng hơn cả con số bảy trăm triệu kia: bao lâu mới ở được, bao lâu mới ra được tiền, và ai là người nhận lại.
Nên tôi bỏ cách hỏi bên nào rẻ hơn. Tôi đổi sang dựng một bàn cân – và bàn cân thì bắt buộc phải có từ ba cột trở lên.

Dựng bàn: ba cột, không được ít hơn
Lấy một tờ giấy chia ba cột dọc.
Cột một – món đang nghiêng. Căn xây sẵn cụ thể anh chị đang muốn. Ghi tên dự án, giá rao, diện tích. Nhớ giá rao là giá rao, giá chốt thường thấp hơn, vùng trong trừ khoảng 3 đến 5%, vùng xa trừ 5 đến 10%.
Cột hai – món cùng tiền đang không nghiêng. Ở bài này đó là lô đất và tiền xây. Nhưng phải là lô cụ thể, có địa chỉ, có giá chào, không phải một lô trung bình trong đầu.
Cột ba – cuốn sổ tiết kiệm. Ô này không bao giờ để trống. Lãi kỳ hạn dài đang chào quãng 8 đến 9%, ghi rõ ngày anh chị lấy số.
Vì sao cột ba bắt buộc: đó là món duy nhất ai cũng có sẵn, không cần đi đâu, không cần ai dẫn. Bỏ nó ra khỏi bàn là tự ăn gian chính mình. Món nào không hơn được cuốn sổ thì nằm trên bàn làm gì.
Năm hàng, cùng một đơn vị
Mỗi hàng điền cho cả ba cột. Cùng đơn vị nghĩa là cùng đồng, hoặc cùng tháng, hoặc cùng phần trăm. Không trộn.
| Hàng | Câu hỏi | Đơn vị |
| Hàng một | Tiền bỏ ra tới lúc món này **dùng được** | đồng |
| Hàng hai | Một năm **về tay** bao nhiêu, đã trừ hết | đồng mỗi năm |
| Hàng ba | **Ai** trả tiền ra để lấy lại món này | tên nhóm người |
| Hàng bốn | **Bao lâu** mới lấy được tiền ra | số tháng |
| Hàng năm | Ra **gấp** thì mất bao nhiêu | phần trăm dưới giá rao |
Hàng một là chỗ đất tự xây hay bị tính hụt. Tiền đất chỉ là một phần. Còn tiền thiết kế, tiền giấy phép, tiền xây, tiền hoàn công, tiền phát sinh, và tiền lãi của khoản vốn nằm chờ suốt mấy tháng thi công. Bảng chi phí đầy đủ tôi để ở bài bảng tính chi phí mua đất, còn thủ tục thì ở bài giấy phép xây dựng và hoàn công.
Hàng hai phải là tiền ròng, đã trừ tháng trống, phí, sửa chữa, lãi vay. Đây là lằn ranh tôi giữ rất chặt: cấm đưa số gộp của nhà ra cân với số ròng của sổ tiết kiệm. Cuốn sổ báo 8 đến 9% là tiền đã về tay, không trừ gì nữa. Căn nhà báo cho thuê 6% là con số trước khi trừ. Trừ xong thường còn quãng 4%. Đặt số gộp cạnh số ròng là thắng bằng cách ăn gian, và người vừa đọc sổ tiết kiệm của chính họ xong sẽ nhận ra ngay.
Nhân đây nói luôn một chuyện hay bị gộp: tiền thuê không phải phần lời – nó là bằng chứng có người cần chỗ đó thật. Phần lời nằm ở giá vốn, và giá vốn chỉ tăng khi mua đúng chỗ đúng lúc.
Cột sổ tiết kiệm điền rất nhanh. Hàng một là số tiền gửi. Hàng hai là tiền nhân lãi. Hàng ba là ngân hàng, theo hợp đồng. Hàng bốn là hết kỳ hạn. Hàng năm là mất phần lãi, không mất gốc.
Năm hàng đầy trong một phút. Hai cột kia mất bao lâu mới đầy là thông tin, không phải trở ngại.
Ô không đo được, và giá của nó
Mỗi cột thêm một ô cuối: thứ gì ở món này không quy ra đồng được.
Với nhà xây sẵn thường là: vào ở được ngay, không phải trông thợ, không phải chịu rủi ro phát sinh.
Với đất tự xây thường là: làm đúng ý mình, chia phòng theo cách mình muốn, chọn vật liệu mình thích.
Với cuốn sổ thường là một câu rất ngắn: không phải nghĩ. Nhiều người giữ sổ vì đúng cái này, chứ không vì lãi.
Ô đó không bao giờ được tính là một hàng thắng. Nó là thứ anh chị mua thêm bằng tiền. Và mua thêm bằng tiền thì phải biết giá.
Cách tính giá của nó: lấy hàng hai của cuốn sổ trừ hàng hai của món kia, nhân với số năm định giữ. Ra một con số bằng đồng. Tôi không phán con số đó đắt hay rẻ, đó là việc của người bỏ tiền. Nhưng nó phải được nhìn thấy mặt, chứ không để nằm ẩn.
Chốt chặn: thiếu một hàng là ra khỏi bàn
Một món chỉ được đứng trên bàn khi cả năm hàng điền xong bằng số và tên. Thiếu một hàng thì món đó ra khỏi bàn.
Không phải tạm để đó. Không bù bằng ô không đo được.
Chốt này anh chị tự chấm được, không cần tôi có mặt: đếm số hàng đã điền. Năm là đứng, bốn là ra.
Rồi đọc bàn:
– Cả ba món đứng đủ năm hàng thì bàn cân dùng được. Xem món nào thắng hàng nào, rồi tự chọn mình chịu thua hàng nào. – Chỉ còn cuốn sổ đứng đủ thì chưa được xuống tiền. Món duy nhất điền nổi năm hàng lại là món anh chị không định mua. Đi lấy cho đủ số đã. – Món anh chị đang nghiêng đứng đủ năm hàng nhưng thắng không hàng nào thì loại nó. Đứng đủ chỉ nghĩa là đo được, không nghĩa là đáng mua.
Không món nào thắng cả bảng đâu. Chọn một món không phải chọn món thắng – là chọn mình chịu thua hàng nào. Ai nói có món thắng trọn bảng thì người đó đang bán, không đang cân.
Một ca thật: bốn tỷ một căn, chưa bán được căn nào
Quay lại chỗ mở bài.
Cũng ở khu đó, một đội đập dãy nhà trọ cũ, xây lại nhà mới đồng bộ. Chào 4 tỷ một căn nhà thô, 4,2 tỷ hoàn thiện.
Kết quả, nguyên văn người trong cuộc nói: “Chưa bán được cái nào.”
Họ phải xoay đường ra: mang đi cắm ngân hàng rồi cho thuê, được 19 đến 20 triệu một căn một tháng.
Nhà làm lại đẹp, xây đồng bộ, vẫn không bán được. Hàng ba của họ – ai trả tiền để lấy lại – bỏ trống ngay từ đầu, vì khu đó chưa có tệp người mua để ở.
Đối lại, cùng vùng, có một dãy bảy căn cho thuê được 35 triệu một căn. Khác nhau không nằm ở chất lượng nhà, nằm ở chỗ bảy căn kia làm biệt lập, mở cửa ra không nhìn thẳng sang khu nhà công nhân.
Hai ca đó dạy đúng một điều về câu hỏi xây sẵn hay tự xây: cái nhà chỉ có giá ở nơi có người trả tiền cho cái nhà. Nơi chưa có tệp đó thì tự xây không phải là tiết kiệm, nó là bỏ thêm tiền vào một thứ thị trường chưa chịu tính.
Tôi làm đại diện cho phía người mua, và đây là loại việc đúng vai: nói trước cái dở, để anh chị tự quyết, chứ không chờ anh chị xây xong mới biết.
Sáu chỗ bàn cân này không dùng được
Một, không có món nào xếp vào cột hai. Dự án mở bán lần đầu, hoặc lô đất lẻ hình dị, quanh đó không có món nào xấp xỉ. Gặp ca này thì gọi đúng tên: đây là một cược, không phải một phép cân.
Hai, tiền này không có nhiệm vụ sinh lời. Tiền để con đứng tên, tiền giữ chỗ cho bố mẹ về ở. Cân bằng đồng mỗi năm là cân sai thước đo ngay từ đầu.
Ba, cả cái bàn treo trên con số lãi gửi. Lãi 8 đến 9% là dữ kiện của hôm nay, không phải dự báo. Lãi tụt về 5% thì mọi kết quả đảo chiều. Ghi ngày lấy số cạnh cột ba, quá sáu tháng thì đi lấy lại rồi cân lại.
Bốn, anh chị đang vay để mua. Hàng một không còn là giá món, nó là tiền thật rút ra khỏi túi, phần còn lại là nợ. Phải thêm một hàng tiền trả nợ mỗi năm và trừ thẳng vào hàng hai. Thiếu phép trừ đó là bàn cân nói dối.
Năm, mua để ở cho mình. Khi đó ô không đo được chính là món hàng, và so với cuốn sổ là so vô nghĩa. Ca này rút bàn xuống còn hàng một, hàng bốn, hàng năm, cân giữa các căn ở được với nhau.
Sáu, chỗ gãy ở phía tôi. Món khách đang nhắm đứng đủ năm hàng không phải tín hiệu nên mua. Nó chỉ nghĩa là bàn cân dùng được. Và khi hàng của chính tôi rơi khỏi bàn thì tôi phải nói là rơi, nói rơi ở hàng nào.
Câu hỏi thường gặp
Mua nhà xây sẵn hay mua đất tự xây thì rẻ hơn? Tự xây thường rẻ hơn trên giấy, nhưng chỉ ở nơi thị trường chịu trả tiền cho cái nhà. Có khu mà xây lên thị trường chỉ cộng thêm sáu trăm triệu, trong khi tiền xây gấp đôi con số đó. Nên câu hỏi đúng không phải rẻ hơn bao nhiêu, mà là ở khu này cái nhà được trả bao nhiêu.
Tự xây mất bao lâu mới ở được? Phải tính cả thiết kế, giấy phép, thi công và hoàn công, chứ không chỉ tính mấy tháng xây. Khoảng thời gian đó là vốn nằm im, và nó phải vào hàng một của bàn cân. Nhiều người chỉ tính tiền mà quên tính thời gian, nên thấy tự xây lợi hơn thực tế.
Nhà xây sẵn có dễ bán lại hơn không? Tùy khu có tệp người mua để ở hay chưa. Ở khu đã có dân, nhà xây sẵn dễ bán hơn vì người mua vào ở được ngay. Ở khu chưa có dân, cả hai đều khó, và nhà xây sẵn còn khó hơn vì tổng tiền lớn nên ít người mua nổi.
Có nên vay để tự xây không? Nếu vay thì phải thêm một hàng tiền trả nợ mỗi năm vào bàn cân, và trừ thẳng vào phần tiền về tay. Thiếu phép trừ đó, mọi so sánh đều nghiêng về phía món đang vay. Và nhớ rằng trong lúc thi công thì nhà chưa đẻ ra đồng nào, nhưng lãi thì vẫn chạy.
Vì sao cứ phải đặt cuốn sổ tiết kiệm vào bàn cân? Vì đó là món duy nhất anh chị có thể làm ngay, không cần đi đâu và không cần ai dẫn. Nó là cái sàn. Món nào không hơn được cái sàn đó thì chưa đáng để anh chị bỏ công đi xem, đi đo, đi lo.
Kết
Việc tối nay của anh chị là một tờ giấy chia ba cột.
Cột một là căn xây sẵn đang nhắm, có tên và có giá. Cột hai là lô đất cụ thể cộng tiền xây đầy đủ. Cột ba là cuốn sổ tiết kiệm, kèm ngày lấy lãi suất.
Rồi điền năm hàng: bao nhiêu tiền tới lúc dùng được, một năm về tay bao nhiêu sau khi trừ hết, ai nhận lại, bao lâu ra được tiền, và ra gấp thì mất bao nhiêu.
Cột nào thiếu một hàng thì cột đó ra khỏi bàn. Chuyện ấy không làm anh chị mất gì – nó chỉ cho thấy anh chị đang định quyết bằng một thứ mình chưa biết.
Tôi có soạn một tài liệu ngắn, Cách kiểm tra một món trước khi xuống tiền, trong đó có sẵn mẫu bàn cân ba cột năm hàng. Anh chị muốn nhận thì để lại bình luận chữ BÀN CÂN, tôi gửi.
Đọc thêm: mua nhà xây sẵn hay tự xây · chi phí nuôi bất động sản mỗi năm. Quy định về giấy phép xây dựng, anh chị tra ở Bộ Xây dựng.
Bài viết liên quan
- Bài trụ nên đọc: Lập bảng so sánh trước khi mua nhà: bí quyết dạy anh Bình chọn 1 trong 5 căn nhà phố Sài Gòn
- Mua phải nhà xây không phép: hệ quả thật và bộ ba bước gỡ khi đã lỡ xuống tiền
- Lộ trình xây danh mục bất động sản từ một căn đầu tiên cho NĐT miền Bắc
- Giấy phép xây dựng và hoàn công: vì sao thiếu là rớt giá
- Mua nhà xây sẵn hay tự xây trong Nam: NĐT Bắc ở xa nên chọn cái nào
Bài viết bởi Trần Quốc Hoàn — 15 năm trong nghề bất động sản, đồng hành cùng nhà đầu tư miền Bắc vào Nam.



