Giữ thêm một năm nữa thì anh chị mất gì?
Tôi hỏi câu này nhiều lần, và câu trả lời hay gặp nhất là: chẳng mất gì, đất vẫn ở đó.
Nghe thì đúng. Đất không bốc hơi. Nhưng có một chị tôi gọi là chị Hương, chuyện của chị trả lời câu đó rõ hơn mọi lời giải thích của tôi.
Năm 2017 chị mua hai lô đất tỉnh, tổng một tỷ không trăm tám mươi triệu. Năm 2021 có người trả bốn tỷ. Chị không bán. Lý do nguyên văn của chị: “Không cần tiền, bán xong chả biết làm gì.”
Năm nay môi giới chỉ trả một tỷ một.
Thời gian giữ và chi phí không đi cùng một chiều
Chín năm giữ đất. Chín năm đó làm một việc rất lạ: nó vừa cho chị gần ba tỷ, rồi lấy lại gần hết.
Nên câu “giữ càng lâu càng lời” sai, mà câu “giữ càng lâu càng mất” cũng sai.
Thời gian giữ không tự cộng tiền vào, cũng không tự trừ tiền ra. Nó chỉ làm một việc: đưa tài sản của anh chị đi qua các khúc lên xuống của thị trường. Khúc nào anh chị đứng ở đó khi cần tiền, khúc đó là giá của anh chị.
Lời anh Hoàn tôi hay nói với khách: bất động sản chỉ dễ bán khi thị trường sốt. Và lần sốt đó, ba đến năm năm mới có một lần, có khu mười năm mới có.
Vậy thì chi phí của thời gian giữ không nằm ở chỗ giữ bao lâu. Nó nằm ở chỗ ngày anh chị buộc phải bán có trùng vào khúc đó hay không.
Chị Hương không trùng. Năm 2021 chị trùng mà chị không biết mình đang đứng ở đâu.

Ba cái đồng hồ đã chốt ngày bán từ hôm anh chị xuống tiền
Trong nhóm phương pháp tôi vẫn dùng khi ngồi với khách, có một cái tên là ba đồng hồ của tiền. Nó không trả lời câu “bao giờ nên bán”. Câu đó không ai trả lời được, kể cả tôi. Nó trả lời câu khác, trả lời được ngay sáng nay: anh chị được phép chờ bao nhiêu tháng.
Ba cái đồng hồ đó là:
| Đồng hồ | Nó kêu khi nào | Ai bấm |
| Đồng hồ cuộc sống | ngày tiền phải đi làm việc khác: học phí con, cưới xin, chữa bệnh, vốn kinh doanh, ngày thôi đi làm | gia đình |
| Đồng hồ ngân hàng | hạn trả vốn, kỳ đảo nợ, lãi thả nổi kêu từng tháng | chủ nợ |
| Đồng hồ tài sản | thời gian tài sản cần để có người trả tiền thật ở mức anh chị muốn | thị trường |
Hai cái đầu có ngày cụ thể, và không xin lùi được. Cái thứ ba không có ngày, chỉ có khoảng, và khoảng đó thường dài hơn người mua tưởng.
Cái kêu sớm nhất là cái chọn ngày bán. Không phải anh chị chọn.
Chị Hương không vay đồng nào, con cái đã lớn. Hai đồng hồ đầu của chị im lặng suốt chín năm. Đó là lý do chị giữ được lâu. Và cũng là lý do chị không có ai gọi chị dậy vào năm 2021.
Bốn dòng để đếm một năm giữ thêm
Trước khi quyết giữ tiếp, tôi đề nghị anh chị viết ra bốn dòng. Mỗi dòng một con số. Không viết “chắc là”, không viết “kiểu gì chả”.
Dòng 1: tiền đang nằm im là bao nhiêu. Lấy giá hôm nay có người trả thật, không lấy giá anh chị muốn. Giá cao nhất là giá có người trả.
Dòng 2: một năm nữa nó phải lên bao nhiêu mới gọi là đáng. Đặt cạnh chỗ khác mà cùng số tiền đó có thể nằm. Một quyển sổ tiết kiệm cũng là một chỗ, và nó là chỗ mà người mua lại của anh chị sẽ lấy ra để so.
Dòng 3: một năm đó tốn những gì. Thuế đất, phí quản lý, tiền trông coi, lãi nếu có vay, tiền đi lại mỗi lần vào xem. Cộng lại thành một con số.
Dòng 4: năm đó có cái đồng hồ nào kêu không. Con vào đại học, hợp đồng vay đến hạn, hết thời gian ưu đãi lãi. Có thì ghi ngày ra.
Bốn dòng này không nói anh chị nên giữ hay nên bán. Nó chỉ làm cho việc giữ tiếp thành một quyết định có số, thay vì một thói quen.
Khi nào giữ thêm làm chi phí nhỏ đi
Có ba trường hợp mà thời gian đứng về phía anh chị.
Thứ nhất, khu đó đang có người đến ở thêm mỗi năm. Không phải người đến mua, người đến ở. Nhà máy mở thêm ca, trường học có thêm lớp, chợ đông hơn năm ngoái. Dân về thật thì tầng người mua lại dày lên, và tầng đó dày lên theo thời gian.
Thứ hai, tài sản đang có tiền thuê về đều. Tiền thuê không phải phần lời. Nó là bằng chứng có người cần chỗ đó thật. Phần lời nằm ở giá vốn, và giá vốn chỉ tăng khi mua đúng chỗ đúng lúc. Nhưng tiền thuê về đều thì nó trả giúp anh chị phần chi phí ở dòng 3, nên giữ thêm một năm gần như không tốn gì.
Thứ ba, hai đồng hồ đầu của anh chị đều im. Không vay, không có khoản nào phải tiêu trong ba năm tới. Lúc đó anh chị mới có cái quyền chờ đúng khúc sốt. Đó là quyền đắt nhất trong nghề này, và rất ít người có.
Khi nào giữ thêm chỉ làm chi phí lớn lên
Ngược lại, có ba dấu hiệu nói thời gian đang ăn vào phần lời.
Một, khu đó năm năm rồi không thêm người ở. Hạ tầng làm xong, đường trải nhựa, điện nước đủ, mà chiều đến không có ai nấu cơm. Một anh khách của tôi nói về Nhơn Trạch đúng một câu: hạ tầng làm rất đẹp rồi mà hai mươi năm không có người về ở. Anh nói tiếp, câu này mới nặng: “bình thường bán lỗ cũng không bán được.”
Hai, mỗi năm anh chị phải bỏ thêm tiền vào nó. Lãi vay, phí, sửa chữa, mà không có đồng nào chảy về. Cái đó không gọi là giữ. Cái đó gọi là nuôi.
Ba, lý do mua ban đầu đã trượt mà anh chị chưa đổi ý. Mua vì đường sắp thông, nay đường lùi hai lần. Mua vì khu công nghiệp sẽ kín, nay mới lấp một phần ba. Lý do mất rồi mà vẫn giữ thì không phải kiên nhẫn. Đó là chưa kịp nhìn lại.
Ba chỗ người ta hay đếm sai
Đếm sai chỗ thứ nhất: lấy giá rao làm giá tài sản. Tin rao trên mạng thường cao hơn giá chốt thật khoảng năm đến mười lăm phần trăm, có nơi hơn. Lấy giá rao để tự khen mình đang lời là tự ru mình ngủ.
Đếm sai chỗ thứ hai: tính thời gian bán bằng ngày quyết định bán. Từ lúc quyết bán đến lúc tiền về tay còn khách xem, còn mặc cả, còn công chứng, còn sang tên. Ai không chừa sẵn sáu tháng cho khúc đó thì đến hạn là bán tháo.
Đếm sai chỗ thứ ba: coi phần lời trên giấy là tiền của mình. Năm 2021 chị Hương có bốn tỷ trên giấy. Bốn tỷ đó chưa bao giờ vào tài khoản chị. Đến khi nó thành một tỷ một thì chị mới thấy mình đã mất gần ba tỷ, mà sổ sách thì chị chẳng mất đồng nào.
Chi tiết hơn về cách tự tra, anh chị xem cách ước lượng giá bán lại và chỉ báo thanh khoản của một tài sản.
Cách đếm này không dùng được ở đâu
Tôi nói trước bốn chỗ bốn dòng kia không giúp được gì.
Một, tài sản anh chị mua để ở, cả gia đình đang sống trong đó. Nhà ở không đếm bằng phần lời. Nó đếm bằng việc nó làm xong cho anh chị.
Hai, tài sản đang vướng pháp lý. Lúc đó câu hỏi không phải giữ bao lâu, mà là gỡ được hay không. Pháp lý chưa rõ thì mọi phép tính phía sau đều vô nghĩa.
Ba, anh chị đang cần tiền trong ba tháng tới. Đến đó rồi thì không còn chọn gì nữa. Việc còn lại là bán sao cho đỡ thiệt.
Bốn, anh chị có nhiều tài sản và đang muốn xếp lại cả rổ. Đó là một việc khác, cần ngồi với từng tài sản một, không gói trong một bài.
Và nói thẳng một chỗ nữa: tôi làm nghề này mười lăm năm, tôi vẫn không đoán được khúc sốt tới rơi vào năm nào. Ai nói đoán được, anh chị nên hỏi họ lấy gì mà chắc. Nếu cần một người ngồi cùng để soát lại bốn dòng này, tôi làm việc đó ở phần đại diện người mua, và việc của tôi là phản biện chứ không phải thúc anh chị quyết.
Câu hỏi thường gặp
Giữ bất động sản bao nhiêu năm là hợp lý?
Không có một con số chung. Thời gian hợp lý là khoảng mà cả ba đồng hồ của anh chị đều chưa kêu. Người không vay, không có khoản nào phải tiêu, có thể giữ năm đến bảy năm thoải mái. Người vay nửa tiền mua thì khoảng đó co lại bằng đúng hạn trả vốn. Xem thêm giữ bao lâu thì bán.
Giữ lâu thì chi phí cơ hội có lớn hơn không?
Lớn hơn nếu tài sản đứng im mà anh chị vẫn phải bỏ tiền vào. Nhỏ hơn nếu khu đó đang thêm người ở và tài sản có tiền thuê về. Hai trường hợp ngược nhau, nên phải đếm bằng bốn dòng ở trên chứ không trả lời chung được.
Phần lời trên giấy có tính là lời không?
Không, cho đến khi có người trả tiền thật. Năm 2021 chị Hương có người trả bốn tỷ, đó là một con số thật vì có người trả. Chị không nhận nó. Nay con số thật là một tỷ một.
Làm sao biết đã đến lúc bán?
Viết trước mốc từ hôm mua, rồi canh mốc đó. Thường là ba mốc: mốc giá, mốc thời gian, mốc lý do mua đã trượt. Chi tiết ở bài khi nào nên chốt lời, khi nào nên giữ tiếp.
Kết
Tối nay anh chị lấy một tờ giấy, viết bốn dòng.
Giá hôm nay có người trả thật. Một năm nữa phải lên bao nhiêu mới đáng. Một năm đó tốn những gì. Và năm đó có cái đồng hồ nào kêu.
Bốn dòng ấy không quyết hộ anh chị. Nó chỉ làm cho việc giữ tiếp trở thành một lựa chọn, thay vì một thứ cứ thế trôi đi.
Chị Hương giữ chín năm mà chưa lần nào viết bốn dòng đó. Còn anh chị, lần gần nhất nghĩ đến chuyện bán là bao giờ, và lúc đó anh chị dựa vào con số nào?
Đấy là góc nhìn của tôi, quyết định vẫn là của anh chị.
Tôi có soạn một tài liệu ngắn, Cách kiểm tra một món trước khi xuống tiền, trong đó có tờ bốn dòng này để tự điền. Anh chị muốn nhận thì để lại bình luận chữ BỐN DÒNG, tôi gửi.
Đọc thêm: tiền đầu tư nằm được bao lâu · chi phí nuôi một bất động sản mỗi năm. Quy định hiện hành về đất đai, anh chị tra ở Cổng thông tin điện tử Chính phủ.
Bài viết liên quan
- Bài trụ nên đọc: Thời điểm vào sóng hạ tầng: NĐT Bắc nên mua đất khi công bố hay lúc khởi công
- Doanh nhân đầu tư bất động sản ít tốn thời gian: 3 mô hình cho người bận rộn
- Giữ bao lâu thì bán: ba mốc thời gian nên cân nhắc
- Đất chưa lên thổ: chi phí và thời gian chuyển mục đích sử dụng đất
- Có 1 tỷ nhàn rỗi nên đầu tư gì để không mất giá theo thời gian
- Bậc thang nâng cấp tài sản bất động sản theo thời gian cho NĐT miền Bắc
Bài viết bởi Trần Quốc Hoàn — 15 năm trong nghề bất động sản, đồng hành cùng nhà đầu tư miền Bắc vào Nam.



