Chị Nguyệt, 45 tuổi, làm tư vấn tài chính tự do ở Hà Nội. Ba con, đứa lớn đang lớp 12, chuẩn bị đi du học.
Chị mua một khu chung cư mini cùng mấy anh em trong nhà. Tiền thuê về đều hàng tháng, không trống phòng, không phải chạy đi tìm khách. Nhìn bảng thu chi thì đẹp.
Rồi chị cần tiền. Rao bán.
Chị kể với tôi về nó bằng đúng một chữ: “dở”. Dòng tiền thì cao, mà tỷ suất thấp, và quan trọng nhất là không bán được.
Chị còn nói thêm một câu tôi nhớ mãi: “Chị thấy số chị đen với bất động sản á.”
Tôi thì không nghĩ chuyện duyên số. Tôi nghĩ chị đã mua đúng một loại hàng mà ai cũng mua được, và loại hàng đó có một cái giá phải trả ở ngày bán.
Dễ mua và dễ bán không phải một chuyện
Thứ làm một căn dễ mua là thứ làm nó khó tăng giá mạnh.
Nghe ngược, nhưng cơ chế rất đơn giản. Căn nào ai cũng mua được thì nghĩa là loại ấy có nhiều, nguồn cung không hiếm, và người mua lại của anh chị ba năm nữa luôn có vài chục cái khác cùng loại cùng tầm tiền để đặt cạnh mà so.
Khi người mua có nhiều lựa chọn thì họ trả theo mặt bằng, không trả theo mong muốn của anh chị.
Còn thứ làm giá chạy mạnh thì ngược lại: nó phải có cái mà chỗ khác không có. Mặt tiền rộng hơn, vị trí đã hình thành dân cư, có người thuê thật đang trả tiền, hoặc đơn giản là loại đó trong khu chỉ còn vài cái.
Ở đây phải nói rõ một câu, vì nó là chỗ chị Nguyệt trượt: tiền thuê không phải phần lời. Nó là bằng chứng có người cần chỗ đó thật. Phần lời nằm ở giá vốn, và giá vốn chỉ tăng khi mua đúng chỗ đúng lúc.
Chung cư mini của chị có bằng chứng người cần chỗ ở. Nó không có phần thứ hai.

Anh chị không mua bất động sản, anh chị mua người mua lại của mình
Miếng đất không trả tiền cho anh chị. Người mua lại mới trả.
Nên thứ phải nhìn kỹ nhất không phải căn nhà, mà là cái người ba năm nữa sẽ móc tiền ra.
Và có một câu nữa, nặng hơn: người đang bán cho anh chị hôm nay chính là anh chị của ba năm nữa. Họ cũng từng ngồi đúng cái ghế anh chị đang ngồi, cũng nghe đúng câu chuyện anh chị đang nghe. Hôm nay họ muốn ra.
Câu trả lời cho việc vì sao họ ra nói về tương lai của anh chị nhiều hơn mọi tờ quy hoạch.
Thêm một chỗ hay bị đọc nhầm. Thanh khoản không phải là có người hỏi. Thanh khoản là có người trả tiền, trong bao lâu, ở mức giá nào. Rao một tháng ba chục người gọi hỏi mà không ai cọc thì đó không phải thanh khoản, đó là có người tò mò. Tôi viết kỹ chuyện này ở thanh khoản bất động sản, chỉ báo quan trọng hơn giá.
Viết trước đơn rao bán của ba năm sau
Đây là việc làm được ngay tối nay, trên một tờ giấy.
Trước khi ký cọc hôm nay, anh chị viết thử mẩu tin rao bán của chính mình ba năm sau. Đủ năm câu, mỗi câu trả lời bằng số và bằng tên. Không được viết “chắc là”, “chắc có”, “kiểu gì chả”.
Một, tôi sẽ bán cho ai. Không viết “nhà đầu tư”. Phải ra nghề nghiệp, độ tuổi, họ từ đâu tới, vì sao lại tới khu này.
Hai, họ mua để làm gì. Ở thật, hay cho thuê và kinh doanh, hay mua rồi bán tiếp. Chọn một cái là chính.
Ba, lúc đó họ trả được bao nhiêu. Căn cứ vào thu nhập của chính nhóm người ấy, không căn cứ vào mong muốn của mình.
Bốn, họ so tôi với cái gì. Lúc đó trên thị trường còn hàng nào cùng tầm tiền. Nhớ tính cả hàng mới của chủ đầu tư, tôi nói kỹ ở dưới.
Năm, bao lâu bán xong và phải bớt bao nhiêu. Nhìn vào chính khu đó hiện nay: hàng thứ cấp rao trung bình mấy tháng mới đi, và chốt thấp hơn giá rao mấy phần trăm.
Chốt cứng của việc này: viết không nổi câu số một thì chưa được cọc. Không bù trừ bằng giá tốt, không bù trừ bằng chiết khấu, không bù trừ bằng lời hứa khu này dễ bán.
Chị Nguyệt nếu làm phép này trước khi mua, chị sẽ kẹt ngay ở câu số bốn. Người mua lại một khu chung cư mini sẽ đặt nó cạnh cái gì, và cái gì làm nó được chọn thay vì mấy khu tương tự cách đó vài con phố.
Ba tầng người mua lại, và tầng nào mỏng nhất
Xếp người ở câu số một vào một trong ba tầng.
| Tầng | Là ai | Đặc tính |
| Tầng 1, người ở thật | mua về ở | Chắc nhất, vì họ mua bằng nhu cầu chứ không mua bằng kỳ vọng |
| Tầng 2, người khai thác | mua để cho thuê, để kinh doanh | Chắc vừa, họ bấm máy tính: thuê bao nhiêu, mấy năm hoàn vốn |
| Tầng 3, người mua đi bán lại | mua để bán tiếp | Mỏng nhất, họ chỉ mua khi còn tin giá sẽ lên |
Tài sản chỉ sống được bằng tầng ba là tài sản chuyền tay. Tôi không cấm, nhưng phải biết mình đang chơi trò gì, và trong trò đó người vào sau cùng là người trả giá. Chuyện này tôi viết riêng ở lướt sóng đất nền, trò chơi của người vào sớm.
Chỗ đáng chú ý là những căn ai cũng mua được thường chỉ còn tầng một hoặc tầng hai, và cả hai tầng đó đều trả theo mặt bằng. Chúng giữ cho anh chị không lỗ. Chúng không làm anh chị lãi mạnh.
Cái bẫy gần như ai cũng quên: bán lại phải cạnh tranh với chính chủ đầu tư
Ba năm nữa anh chị rao căn của mình. Cùng lúc đó, nếu chủ đầu tư vẫn còn hàng, giai đoạn sau hoặc khu sau, thì người mua đứng giữa hai lựa chọn.
| Hàng của anh chị | Hàng chủ đầu tư |
| trả một cục hoặc tự lo vay | trả theo tiến độ, có chính sách, có ngân hàng bảo lãnh |
| nhà đã dùng ba năm | nhà mới tinh |
| một mình anh chị rao | cả đội bán hàng đẩy, có quảng cáo, có sự kiện |
Anh chị thắng bằng giá, hoặc thắng bằng thứ chủ đầu tư không có: vị trí đã hình thành, đã có người ở xung quanh, đã có người thuê trả tiền.
Không có một trong hai thứ đó thì đường ra hẹp lại rất nhanh.
Nên có một câu phải hỏi trước khi mua, hỏi thẳng: chủ đầu tư còn bao nhiêu hàng, còn mấy giai đoạn nữa, dự kiến tung ra khi nào.
Tôi phải nói rõ phần này là tôi suy ra từ cách thị trường vận hành. Ở mỗi khu mức độ khác nhau, khu nào chủ đầu tư đã bán hết thì cái bẫy ấy không tồn tại. Phải hỏi từng dự án một, đừng bê nguyên câu trả lời từ chỗ khác sang.
Ba câu mang đi hỏi người bán và người môi giới
Hỏi xong ba câu này là biết ngay người đối diện có làm việc hay không.
Một, vì sao chủ bán? Câu này trả lời luôn chuyện rẻ thật hay rẻ giả.
Hai, khu này một tháng có mấy giao dịch thứ cấp? Không có con số thì đừng ai nói thanh khoản tốt.
Ba, hàng rao ở đây trung bình bao lâu mới đi, và chốt kém giá rao mấy phần trăm?
Người trả lời được ba câu ấy là người có đi làm thật. Người không trả lời được mà vẫn khẳng định “dễ bán lắm anh” thì đó là câu bán hàng, không phải thông tin.
Tôi làm đại diện cho phía người mua, nên tôi phải chơi đúng luật mình vừa đặt. Tôi có mấy căn shophouse đang cầm ở thành phố mới Bình Dương. Tôi viết thử đơn rao bán ba năm sau cho chúng, và tôi mới viết được một câu trên năm.
Câu số một tôi khoanh được nhóm người, chưa ra tên. Shophouse thì tầng một gần như không dùng, vì không ai mua shophouse để ở, nên nó sống bằng tầng hai. Mà tầng hai bấm máy tính, họ chỉ trả tiền khi có người thuê thật.
Ba câu còn lại tôi để trống, vì tôi chưa đi đếm xong dãy đó có bao nhiêu căn đã mở cửa kinh doanh thật và thuê bao nhiêu một tháng.
Một trên năm thì tôi chưa chào ai, kể cả khi đó là hàng của tôi.
Bốn chỗ cách đo này không dùng được
Một, mua để giữ chứ không định bán. Tích sản, để lại cho con, mua đất cạnh nhà. Cả cách đo này dựng trên giả định ba năm nữa tôi bán, nên người không định bán thì năm câu kia vô nghĩa. Đo bằng tiền nó đẻ ra hàng năm và chi phí giữ.
Hai, vùng đang thay đổi lớn, hạ tầng chưa chạy xong. Nhóm người sẽ mua lại chưa tồn tại ở đó, họ đến sau khi nhà máy và đường mở. Lúc này viết câu số một bằng người sẽ đến, kèm mốc thời gian và căn cứ. Không có căn cứ thì đây là một ván cược.
Ba, hàng nắm ngắn, lướt theo sóng chính sách. Cách đo này xếp tầng ba là mỏng nhất. Nhưng người lướt sóng có kỷ luật thoát thì tầng ba chính là cách chơi của họ, không phải lỗi. Ca này đo bằng thời gian thoát và mức cắt lỗ đã định trước.
Bốn, người bán không nói vì sao bán. Ba câu kiểm tra chéo đều dựa vào lời người khác, mà ở hàng chuyển nhượng thì không ai có nghĩa vụ nói thật. Không có câu trả lời thì coi như chưa biết, đừng suy đoán rồi ghi vào như dữ kiện.
Câu hỏi thường gặp
Căn ai cũng mua được thì có nên mua không? Nên, nếu việc anh chị giao cho khoản tiền ấy là giữ của hoặc lấy tiền thuê đều. Loại hàng phổ thông giữ cho anh chị không lỗ và dễ ra hàng hơn. Chỉ đừng giao cho nó việc tăng giá mạnh, vì nó không nhận được việc đó.
Làm sao biết một loại hàng đang có quá nhiều? Mở trang rao, đếm tin cùng loại cùng khu, rồi ghi diện tích và địa chỉ từng tin để gộp tin trùng. Hai mươi tin gộp lại thường còn ba đến năm cái thật. Rồi hỏi thêm chủ đầu tư còn bao nhiêu hàng chưa tung. Hai con số đó cho anh chị thấy nguồn cung thật.
Chung cư mini cho thuê tốt thì sao vẫn khó bán? Vì người mua lại của loại đó gần như chỉ có tầng hai, tức người mua để khai thác. Họ bấm máy tính, và họ luôn có cái khác cùng tầm tiền để so. Thêm nữa loại này hay mua chung nhiều người, nên lúc bán phải tất cả cùng đồng ý, đó là một tầng khó nữa.
Mua căn có gì đó khác biệt thì chắc tăng giá hơn phải không? Khác biệt theo hướng ít người cần thì lại khó bán hơn. Thứ đáng tìm là khác biệt mà nhiều người cần nhưng ít chỗ có: mặt tiền rộng, đã có dân ở quanh, có người thuê đang trả tiền. Khác biệt kiểu thiết kế lạ hay nội thất đắt thì người mua lại không hoàn tiền cho anh chị.
Bao lâu thì nên bắt đầu nghĩ tới chuyện bán? Trước khi mua. Ngày bán không phải chuyện tính sau, nó là chuyện kiểm trước, cùng lúc với kiểm sổ. Cách ước lượng giá bán lại tôi viết ở ước lượng giá bán lại sau ba năm.
Kết
Việc tối nay gọn thôi: lấy giấy, viết năm câu đơn rao bán của ba năm sau cho căn anh chị đang ngắm.
Bán cho ai, họ mua để làm gì, họ trả được bao nhiêu, họ so mình với cái gì, bao lâu bán xong và bớt mấy phần trăm.
Câu nào viết không nổi, đó chính là chỗ anh chị đang mua bằng hy vọng.
Chị Nguyệt sau buổi nói chuyện đó không bán vội nữa. Chị để khu chung cư mini lại làm phần thu đều hàng tháng, gọi đúng tên nó là tiền thuê chứ không gọi là khoản đầu tư, và chị tách riêng một khoản khác cho việc tăng giá. Tiền du học của con thì chị giữ riêng, không đụng vào.
Đấy là góc nhìn của tôi, còn quyết định là của anh chị.
Tôi có soạn một tài liệu ngắn, Cách kiểm tra một món trước khi xuống tiền, trong đó có tờ năm câu đơn rao bán và ba câu mang đi hỏi người bán. Anh chị muốn nhận thì để lại bình luận chữ ĐƯỜNG RA, tôi gửi.
Đọc thêm: đất nền, nhà phố, căn hộ, shophouse loại nào hợp với ai · bốn dấu hiệu một khu hết dư địa tăng giá. Số liệu nhà ở và dân cư chính thức, anh chị tra ở Cục Thống kê.
Bài viết liên quan
- Bài trụ nên đọc: Thời điểm vào sóng hạ tầng: NĐT Bắc nên mua đất khi công bố hay lúc khởi công
- So sánh giá nhà cùng khu vực: cách đọc 3 căn để biết căn nào giá thật
- Chọn một căn hộ để tăng giá: nhìn vào đâu
- Chọn tầng căn hộ cho thuê Sài Gòn: tầng thấp hay tầng cao thắng dòng tiền
- Lãi suất tăng thì khoản vay đội thêm bao nhiêu – phép tính ba dòng cho người sắp ký
- Bán non bất động sản vì cần tiền gấp: bài học thanh khoản của anh Quý 42 tuổi
Bài viết bởi Trần Quốc Hoàn — 15 năm trong nghề bất động sản, đồng hành cùng nhà đầu tư miền Bắc vào Nam.



