Chiều muộn, đứng ở đầu một dãy nhà phố trong khu, tôi đếm ba con số.
Một, có bao nhiêu căn đang có người ở thật. Nhìn đèn, nhìn quần áo phơi, nhìn xe để trước cửa.
Hai, có bao nhiêu căn đang mở cửa buôn bán. Quán ăn, tạp hoá, cửa hàng, kho.
Ba, có bao nhiêu căn khoá cửa bỏ trống.
Ba con số ấy không phải để biết khu này đẹp hay xấu. Nó là ba nhóm người sẽ mua lại căn của anh chị, và tỷ lệ giữa chúng cho biết nhóm nào còn, nhóm nào chưa có.
Chân dung người mua sau gồm những gì
Chân dung người mua sau là một dòng viết ra được bốn thứ: họ làm nghề gì, tuổi quãng bao nhiêu, mỗi tháng họ kiếm được bao nhiêu, và vì sao họ tới đúng khu này chứ không tới khu khác. Thiếu một trong bốn thứ ấy thì chưa phải chân dung, mới chỉ là một cái tên gọi chung.
Hai chữ “nhà đầu tư” không phải một câu trả lời. Nó là cách nói gọn của câu “tôi chưa nghĩ tới”.

Vì sao phải viết ra, chứ không để trong đầu
Miếng đất không trả tiền cho anh chị. Người mua lại mới trả.
Nên người ba năm nữa ngồi vào đúng cái ghế anh chị đang ngồi hôm nay là thứ đáng soi kỹ nhất trong cả thương vụ. Mà thứ để trong đầu thì không kiểm được, không đếm được, và không ai phản biện được.
Viết ra thì ngược lại. Viết ra rồi đưa cho vợ hoặc chồng mình đọc, người đó sẽ hỏi ngay một câu mà mình chưa nghĩ tới.
Ba nhóm, và nhóm nào chắc hơn nhóm nào
| Nhóm | Họ là ai | Họ mua bằng gì | Chắc tới đâu |
| Người ở thật | mua về ở | nhu cầu có chỗ ở | Chắc nhất |
| Người khai thác | mua để cho thuê, buôn bán | máy tính: thuê bao nhiêu, mấy năm hoàn vốn | Chắc vừa |
| Người mua đi bán lại | mua để bán tiếp | niềm tin giá còn lên | Mỏng nhất |
Nhóm thứ ba biến mất đầu tiên mỗi khi thị trường chững, vì họ chỉ xuống tiền khi còn tin giá sẽ lên. Căn nào mà hai nhóm đầu đều vắng mặt, chỉ còn nhóm ba, thì đó là hàng chuyền tay. Chơi được, nhưng phải biết trong trò đó người vào sau cùng là người trả giá.
Ba con số tôi đếm ở đầu bài chính là ba nhóm này. Căn có người ở thật là nhóm một. Căn mở cửa buôn bán là nhóm hai. Căn bỏ trống thì chưa thuộc nhóm nào, nó đang chờ.
Dựng nhóm người ở thật: đi ngược về bảng lương
Người về ở thật ở một khu tỉnh ven thường là người đi làm quanh đó. Nên muốn biết họ trả được bao nhiêu thì phải đi ngược về chỗ trả lương cho họ.
Hỏi ba câu, hỏi được ở quán nước, ở phòng bảo vệ nhà máy, ở mấy người môi giới sống bằng khu đó.
Nhà máy quanh đây đang tuyển nhóm nào, mức lương bao nhiêu. Mỗi tháng khu này có thêm bao nhiêu người tới ở. Và nhà quanh đây đang cho thuê thật bao nhiêu một tháng, thuê thô hay thuê có nội thất.
Hai con số thuê thô và thuê có nội thất cách nhau rất xa, nên phải hỏi rõ.
Có con số lương rồi thì phép tính rất đơn giản. Người kiếm ba chục triệu một tháng không mua nổi căn tám tỷ, dù khu có đẹp tới đâu. Đây là chỗ mà nhiều anh chị tính theo kỳ vọng của mình thay vì tính theo túi tiền của người sau.
Nói luôn cho rõ một chỗ, kẻo anh chị hiểu lệch: tiền thuê không phải phần lời. Nó là bằng chứng có người cần chỗ đó thật. Phần lời nằm ở giá vốn, và giá vốn chỉ tăng khi mua đúng chỗ đúng lúc.
Dựng nhóm người khai thác: đếm cửa đang mở
Nhóm này bấm máy tính chứ không mua bằng cảm xúc. Họ nhìn tiền thuê, chia cho giá, ra số năm hoàn vốn, rồi quyết.
Nên muốn biết nhóm này có thật không thì đếm số căn đang mở cửa buôn bán thật trong dãy, và hỏi mấy hộ đang thuê xem họ trả bao nhiêu.
Một dãy shophouse mà mười căn thì tám căn vẫn đóng, đó là nhóm hai chưa có mặt. Lúc ấy mọi lời “shophouse tiềm năng lắm” đều là lời rỗng, kể cả khi người nói là tôi.
Chỗ này tôi phải khai một điều về chính hàng tôi đang cầm. Shophouse thì gần như không có nhóm người ở thật, không ai mua shophouse để về ở. Cả đường ra của nó treo trên nhóm hai. Nên với căn shophouse 4 tỷ tôi đang có, câu phải trả lời là: dãy đó hiện có mấy hộ mở cửa kinh doanh thật, và thuê bao nhiêu một tháng. Chưa có con số đó thì tôi chưa viết nổi chân dung người mua lại cho chính căn của mình.
Khi nhóm người ấy chưa có mặt ở đó
Ở những khu đang thay đổi lớn, hạ tầng chưa chạy xong, nhóm người mua lại còn chưa tồn tại. Họ đến sau khi nhà máy vận hành, đường thông, trường mở.
Ca này vẫn viết được chân dung, nhưng phải viết bằng người sẽ đến, kèm mốc thời gian và căn cứ. Bao nhiêu lao động, khi nào vận hành, do bên nào làm.
Và phải phân biệt hai thứ rất khác nhau: tiền mới đăng ký đầu tư, với tiền đã giải ngân và nhà máy đã chạy. Con số đăng ký thì đẹp, mà nó chưa trả lương cho ai cả. Thứ đẻ ra người mua lại là nhà máy đã vận hành và đã tuyển người.
Không có căn cứ nào thì đây là một cuộc cược, và cứ gọi đúng tên nó ra. Cược thì vẫn có người thắng, chỉ là đừng gọi nó bằng tên khác.
Hai cái bẫy khi dựng chân dung
Bẫy thứ nhất: lấy tiêu chí của mình gán cho người sau. Gần trường con học, tiện đường về quê, gần chợ quen. Mấy thứ ấy là tiện ích cho riêng anh chị. Người ba năm sau có khi cần đúng những thứ khác hẳn.
Bẫy thứ hai: quên mất chủ đầu tư cũng là một người bán. Ba năm nữa anh chị rao căn của mình, nếu chủ đầu tư còn hàng cùng loại thì người mua đứng giữa hai bên: một bên nhà cũ ba năm do một mình anh chị rao, một bên nhà mới tinh có chính sách trả theo tiến độ và cả đội bán hàng đẩy. Trước khi cọc, hỏi thẳng còn bao nhiêu hàng, còn mấy giai đoạn. Phần này tôi suy từ cách thị trường vận hành, và khu nào bán hết rồi thì bẫy ấy không tồn tại.
Tôi làm đại diện cho phía người mua, nên nói nốt mặt xấu của nghề: câu “ba năm nữa ai mua lại” là câu không ai trong nghề muốn trả lời thật, vì trả lời thật thì thường mất một thương vụ. Anh chị đừng chờ người bán tự nói ra, cứ cầm mấy câu hỏi trên mà đi hỏi.
Chân dung xong rồi thì đọc thế nào
| Chân dung viết ra sao | Đọc thế nào |
| Cả ba nhóm đều có người thật, đếm được | Đường ra rộng |
| Hai nhóm, biết rõ nhóm nào là chính | Chấp nhận được, bám nhóm chính mà tính |
| Một nhóm | Đường ra hẹp, phải mua rẻ hơn mặt bằng mới đủ đệm |
| Chỉ còn nhóm mua đi bán lại | Hàng chuyền tay, cần kỷ luật thoát |
| Không viết nổi nghề và mức thu nhập của họ | Dừng, chưa biết bán cho ai thì chưa biết mình mua gì |
Hàng cuối với tôi là chốt cứng, và tôi không bù trừ nó bằng giá tốt hay chiết khấu. Phần còn lại của tờ giấy năm dòng, tôi viết ở nghĩ đường ra trước khi mua.
Ba chỗ cách làm này không dùng được
Một, mua để giữ chứ không định bán. Tích sản, để lại cho con. Chân dung người mua sau với họ là chân dung cho đời sau, không phải cho mình. Nhóm này đo bằng tiền tài sản đẻ ra mỗi năm và chi phí giữ.
Hai, hàng độc nhất. Biệt thự lớn, mặt phố rất đắt, đất diện tích lạ. Nhóm người mua đích của nó rất nhỏ, nên đếm theo tỷ lệ ở đây không nói lên gì. Loại này chỉ cần trả lời: có đúng một nhóm người mua đích hay không.
Ba, người bán không chịu nói vì sao bán. Ba câu hỏi ở trên đều dựa vào lời người khác. Không có câu trả lời thì coi như chưa biết, đừng suy đoán rồi ghi vào như dữ kiện. Bù lại bằng số giao dịch đã sang tên của khu, số đó khó nói dối hơn lời người.
Câu hỏi thường gặp
Chân dung người mua sau khác gì với khách hàng mục tiêu của dự án? Khác ở phía người viết. Chân dung khách hàng của dự án do bên bán vẽ ra để bán hàng hôm nay. Chân dung người mua sau do chính anh chị vẽ, cho cái ngày anh chị đứng ở phía người bán. Hai bản ấy rất hay lệch nhau, và chỗ lệch chính là chỗ đáng xem.
Tôi không ra được thực địa thì đếm bằng cách nào? Nhờ một người quen ở gần đó chụp dãy nhà vào buổi tối, rồi đếm đèn. Hoặc gọi ba người môi giới sống bằng khu đó, hỏi cùng một câu rồi lấy phần giao nhau. Cách nào cũng kém hơn đi tận nơi, nên nếu tài sản lớn thì nên đi một chuyến.
Khu mới chưa có ai ở thì chân dung viết sao? Viết bằng người sẽ đến, kèm mốc thời gian và căn cứ: bao nhiêu lao động, nhà máy nào, khi nào vận hành. Và phải phân biệt tiền mới đăng ký với tiền đã giải ngân. Không có căn cứ thì ghi thẳng đây là một cuộc cược.
Nếu chân dung của tôi chỉ ra được nhóm mua đi bán lại thì có nên mua không? Được, nhưng phải biết mình đang chơi trò gì. Trò đó cần hai thứ: vào sớm, và có kỷ luật thoát viết sẵn. Thiếu một trong hai thì người vào sau cùng trong dây chính là mình.
Bao lâu nên viết lại chân dung một lần? Viết lần đầu trước khi cọc. Sau khi đã cầm tài sản thì mỗi quý đếm lại ba con số ngoài thực địa. Nhóm nào đang dày lên, nhóm nào đang mỏng đi, nhìn ra khá sớm nếu chịu đếm.
Kết
Cuối tuần này anh chị làm một việc: ra đúng dãy nhà mình đang nhắm, vào quãng chiều muộn, và đếm ba con số.
Bao nhiêu căn có người ở thật. Bao nhiêu căn mở cửa buôn bán. Bao nhiêu căn khoá cửa bỏ trống.
Rồi viết một dòng: người mua lại căn này làm nghề gì, bao nhiêu tuổi, mỗi tháng kiếm bao nhiêu, và vì sao họ tới đây.
Căn shophouse tôi đang cầm, dòng ấy tôi mới khoanh được nhóm, chưa có con số. Tôi ghi thẳng ra ở trên rồi. Còn căn của anh chị, dòng ấy viết tới đâu?
Đấy là góc nhìn của tôi, quyết định vẫn là của anh chị.
Tôi có soạn một tài liệu ngắn, Cách kiểm tra một món trước khi xuống tiền, trong đó có phần dựng chân dung người mua sau. Anh chị muốn nhận thì để lại bình luận chữ NGƯỜI SAU, tôi gửi.
Đọc thêm: căn ai cũng mua được thì vì sao lại khó tăng giá · thanh khoản bất động sản, chỉ báo quan trọng hơn giá. Số liệu lao động và khu công nghiệp công bố chính thức, anh chị tra ở Cổng thông tin điện tử Chính phủ.
Bài viết liên quan
- Bài trụ nên đọc: Lập bảng so sánh trước khi mua nhà: bí quyết dạy anh Bình chọn 1 trong 5 căn nhà phố Sài Gòn
- Vị trí, hạ tầng, dân cư: ba chân của giá trị lâu dài
- Giữ chân khách thuê tốt lâu dài: rẻ hơn tìm khách mới rất nhiều
- Vì sao giá đất ven đô tăng nhanh rồi đứng im nhiều năm
- Khi nào nên dừng mua thêm bất động sản
- Phân bổ vốn đầu tư – nên dùng bao nhiêu phần trăm tiền để mua bất động sản
Bài viết bởi Trần Quốc Hoàn — 15 năm trong nghề bất động sản, đồng hành cùng nhà đầu tư miền Bắc vào Nam.



